Stadsherstel herstelt Amsterdam en omstreken

Verval Laboratoriumgebouw. Foto: Aart Jan van Mossel

Amsterdam telt bijna 9.800 rijks- en gemeentelijke monumenten. Maar ze kunnen niet allemaal even goed onderhouden worden. Door functieverlies of te hoge restauratiekosten dreigen veel monumenten in verval te raken. Stadsherstel Amsterdam zorgt ervoor dat deze monumenten toch blijven bestaan, door ze te verwerven, te restaureren en te herbestemmen. Onno Meerstadt, directeur van Stadsherstel Amsterdam en Stella van Heezik, hoofd communicatie en fondsenwerving, vertellen vanuit hun kantoor in hartje Amsterdam over de organisatie en de uitdagingen die bij hun werk komen kijken. 

Verwerven en onderhouden

Na de financiële crisis van de jaren ‘30 en de Tweede Wereldoorlog verkeerde de binnenstad van Amsterdam in slechte staat. Veel huizen stonden leeg, mensen vertrokken uit de stad en het hout uit de huizen werd in de hongerwinter gebruikt om te kunnen stoken. “In veel huizen was zelfs de trap eruit gesloopt,” zegt Onno. Stadsherstel Amsterdam werd opgericht in 1956 om de slechte staat van Amsterdam aan te pakken en een tegengeluid te geven aan de gemeente. Er waren namelijk grote plannen om de binnenstad voor een deel te slopen en nieuwe toegangswegen naar de Dam te laten leiden, zodat men overal gemakkelijk met de auto kon komen. De organisatie kocht vervallen panden in de binnenstad op, om ze vervolgens te restaureren. “Als het even kon werden er hoekpanden aangekocht, op de hoek van een gracht en een zijstraat. Zo kon er van buitenaf goed gezien worden dat het pand werd opgeknapt, in de hoop dat andere mensen ook hun woningen of panden gingen aanpakken,” legt Onno uit.

De verworven panden bleven daarna in het bezit van Stadsherstel Amsterdam, met als doel om ze goed te kunnen onderhouden. Inmiddels staat de teller op meer dan 750 gerestaureerde en herbestemde gebouwen.

Werken in en rond Amsterdam

Met een team van 50 mensen en 60 vrijwilligers zet Stadsherstel Amsterdam zich dagelijks in om monumenten toegankelijk te maken voor een breed publiek en om ze te bewaren voor de toekomst.

We hebben veel panden die geschikt zijn voor cultuur of evenementen en we willen graag het restauratie ambacht doorgeven aan volgende generaties.

Door middel van het door aandeelhouders gestorte kapitaal, subsidies, bijdragen van fondsen en bankleningen kan Stadsherstel de panden opkopen en vervolgens restaureren. Dit gebeurt niet alleen in de binnenstad van Amsterdam: het werkgebied van de organisatie omvat een cirkel van bijna 45 km rondom de hoofdstad. “We hebben ook panden in de Zaanstreek, Waterland Kennemerland, Haarlemmermeer, Leiden, Diemen en Weesp,” aldus Onno.

Maar hoe komt Stadsherstel dan aan deze panden? “Dat is heel verschillend,” antwoordt Onno. “Soms komen we de panden zelf tegen, maar het kan ook zijn dat bijvoorbeeld de gemeente Amsterdam een pand aan ons overdraagt, als het geen functie meer heeft voor de gemeente zelf. We hebben bijvoorbeeld de Hollandse Manege en de Oosterkerk van hen overgenomen.” Maar ook particulieren en andere erfgoedorganisaties kunnen bij Stadsherstel terecht met hun monumentale panden. “Dat loopt vaak via onze Vriendenvereniging (ANBI) die op dit moment 5.000 leden heeft.”

Uitdagende maatregelen

Nieuwe overheidsmaatregelen zorgen voor uitdagingen bij de organisatie. “Er zijn nog een heleboel monumenten die gerestaureerd moeten worden en verenigingen die hun panden willen overdragen, omdat ze die niet meer kunnen onderhouden. We hebben genoeg werk te doen, maar er is niet altijd genoeg geld om dit werk te financieren,” geeft Stella aan.

Zo zorgt de hoge rente op bankleningen ervoor dat de haalbaarheid van projecten moeilijker is rond te krijgen en kreeg de organisatie te maken met hoge overdrachtsbelasting, ingrepen in hoogte van de huur en renteaftrekbeperking, waardoor de kosten hoog oplopen. Alhoewel de organisatie wel in aanmerking komt voor een aantal subsidies en regelingen, wegen deze niet op tegen de overheidsmaatregelen.

Voor de toekomst hopen Onno en Stella dat de omstandigheden voor de organisatie verbeteren. Dit zou betekenen dat de rente zakt. “En we hopen dat de overheid inziet dat er meer steun nodig is om monumenten in stand te houden.”

Stadsherstel Amsterdam streeft ernaar om per jaar tussen de 10 en 20 panden te redden, op te knappen en te verhuren. “We hebben ook jaren gehad dat we tussen de 20 en 25 panden aankochten, maar dat zou nu te veel worden. Als we elk jaar 10 panden kunnen verwerven zijn we tevreden!”