Stichting Onterfd Goed is door Stichting Kennisland en Vrij Nederland uitgeroepen tot Radicale Vernieuwer. Een jury, onder voorzitterschap van Herman Wijffels, noemt Radicale Vernieuwers ‘personen of organisaties die op eigen kracht oplossingen vinden voor maatschappelijke vraagstukken. Die zich met durf, visie en creativiteit inzetten om de wereld beter te maken. Uit ruim 400 inzendingen zocht én vond de jury 23 geheime wapens die voeding, onderwijs, cultuur, energie, media, communicatie, hulpverlening, wetenschap en sociale cohesie vernieuwen.’
Stichting Onterfd Goed is als enige organisatie in Nederland gespecialiseerd in het ontzamelen van museale collecties. Zij begeleidt de ontmanteling van ‘verweesde collecties’ en zorgt ervoor dat deze museale objecten niet verloren gaan. Daartoe adviseert de stichting musea en particuliere verzamelaars bij het (noodgedwongen) afstoten of herijken van (een deel van) de collectie. Samen met externe deskundigen bepaalt de stichting welke objecten van belang zijn voor het Nederlands erfgoed. Deze brengt zij vervolgens onder bij andere musea en instellingen. De stukken die overblijven worden ter adoptie aangeboden aan verzamelaars en andere belangstellenden of hergebruikt door kunstenaars, studenten en onderzoekers. Stichting Onterfd Goed wil met deze rol bijdragen aan de bewustwording van de waarde van ons cultureel erfgoed. Zeker in tijden wanneer het verzamelbeleid en de exploitatiemogelijkheden van musea onder druk staan, dient het debat over wat wel en wat niet behouden moet worden zorgvuldig en breed bediscussieerd te worden. Die discussie gaat ver, tot en met de vraag wie de museale collecties in de toekomst moet beheren en financieren: de overheden, het publiek of de musea zelf? Stichting Onterfd Goed werkt hierbij langs drie lijnen.
Samenwerking musea
Stichting Onterfd Goed is ervan overtuigd dat musea geen toekomst hebben zonder gezamenlijk handelen. Zij wil die samenwerking faciliteren en versnellen door met de musea te onderzoeken waar hun gemeenschappelijke delers liggen, op, als eerste, het collectiegebied. Welke musea verzamelen op gelijke thema’s, welke afstemming kan hierin gevonden worden en hoe kunnen kerncollecties worden gevormd?
Adoptie
Stichting Onterfd Goed neemt ontheemde collecties in beheer en biedt deze in zijn geheel, of in losse objecten, aan ter adoptie. Hiermee wordt dit cultureel erfgoed herbestemd. Wensen en voorwaarden van de oorspronkelijke eigenaar, de relevante richtlijnen zoals LAMO, de waardenstellende kaders en beantwoording van de vraag of het betreffende object onderdeel vorm van het ‘Nationaal Erfgoed’ zijn leidend. Objecten die vervolgens kunnen worden geadopteerd, worden waar mogelijk gereinigd en gerepareerd, ge(her)registreerd en gefotografeerd. Alle objecten worden opgenomen in de voor publiek toegankelijke database van de stichting en actief aangeboden aan onderzoekers, verzamelaars, en liefhebbers, via internet (eigen webshop, Ebay, Marktplaats, Etsy, verzamelaarswebsites), op beurzen en op de locatie in Den Bosch. Objecten worden ‘ter adoptie aangeboden’ en tegen prijzen die rond de marktprijs liggen overgedragen aan de ‘adoptieouders’. Er worden geen verplichtingen opgelegd aan de nieuwe eigenaren, zij worden wel gevraagd om ‘als goede adoptieouders voor het erfgoed te zorgen’. Bij elk object hoort een verklaring waarin wordt aangegeven uit welke collectie het object afkomstig is, welk bedrag de adoptieouder heeft ‘geschonken’ aan SOG alsmede de NAW-gegevens van de nieuwe eigenaar.
Wanneer collecties worden afgestoten, is een deel niet aantrekkelijk voor adoptie. Een laatste halte vóór vernietiging is dan hergebruik. Stichting Onterfd Goed zoekt in het kader van duurzaamheid naar nieuwe functies voor objecten in hun geheel of in onderdelen. Nieuwe functies kunnen mogelijkerwijs ontstaan of ontwikkeld worden door verschillende objecten en/of onderdelen daarvan samen te voegen. Niet bruikbare objecten/onderdelen worden ter recycling aangeboden. Ontwerpers worden betrokken voor het bedenken van nieuwe functies, of nemen objecten op als onderdeel in een eigen ontwerp, bijvoorbeeld een meubelstuk. Behalve met kunstenaars wordt hiervoor samengewerkt met creatieve- en technische opleidingen. Ook mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt worden bij het hergebruik ingeschakeld, bijvoorbeeld om objecten te demonteren of ontwerpen uit te voeren.