In de rubriek ‘Vijf vragen aan…’ stelt de redactie van de Erfgoedstem vijf vragen aan prominente of opvallende mensen in de sector. Deze keer is dat Elleke de Ronde, Programmamanager Erfgoed bij Cultura Ede en mede organisator van de landelijke opening van Open Monumentendag 2022.
Wie ben jij?
Mijn naam is Elleke de Ronde (30 jaar), woonachtig in het mooie Ede en een enorme kunst – en erfgoedliefhebber. Tijdens mijn studie kunstgeschiedenis aan de Radboud Universiteit specialiseerde ik mij in interieurgeschiedenis. Voor mij komt in deze discipline alles samen: ambacht, functionaliteit, tijdgeest, esthetiek, historie, smaak en diversiteit.
In mijn huidige functies als Programmamanager Erfgoed bij Cultura Ede en medewerker Cultuurhistorie bij het Regionaal Archief Zuid-Utrecht mag ik werken aan uiteenlopende projecten rondom kunst – cultuurhistorie. Elke dag mag ik ervaren hoe interessant, uiteenlopend en diepgaand (lokale) historie is en daarbij de meerwaarde om deze verhalen op gemakkelijke wijze toegankelijk te maken voor inwoners & bezoekers.
Ede verzorgt dit jaar de opening van Open Monumentendag, wat draagt Cultura Ede hier aan bij?
Cultura Ede is initiatiefnemer van het project ‘100 jaar ENKA’. Het project heeft als doel de historie van deze bijzondere fabriek levend te houden door middel van bewonersparticipatie en talentontwikkeling. Daarnaast sluit de herbestemming van het fabrieksterrein tot een nieuwe woonwijk goed aan op het thema ‘duurzaamheid’ van Open Monumentendag 2022. Het ENKA-jubileumjaar was de aanleiding voor Nederland Monumentenland om, in samenwerking met Cultura Ede, BOEi en de gemeente Ede, de landelijke aftrap van de Open Monumentendag te vieren op het ENKA-terrein.
Extra bijzonder dit jaar is het middagprogramma, dat door Cultura i.s.m. BOEi wordt georganiseerd, waarvoor mensen zich hebben kunnen opgeven. Onder leiding van oud ENKA-medewerkers en huidige ENKA-bewoners krijgen geïnteresseerden een rondleiding over het terrein. Er valt genoeg te vertellen over het ‘zaagdak’ van de Westhal, de bijzondere architectuur van het Kantinegebouw en de hoogst gemetselde schoorsteen van Nederland. In deze schoorsteenpijp toont Arno Setz videokunst over de ENKA-fabriek. Daarnaast wordt er een fietsroute georganiseerd over het mooie kazerneterrein van Ede, ook dat terrein is tegenwoordig een woonwijk.
Daarnaast bestaat de ENKA in Ede 100 jaar, hoe gaan jullie dat vieren?
De ENKA-fabriek is sinds 2002 niet meer actief, maar heeft ons een rijke erfenis achtergelaten. Van de originele arbeiderswoonwijk ‘Tuindorp’ voor het ENKA-personeel tot het oude fabrieksterrein dat nu een nieuwe woonwijk is. Om het personeel te vermaken werden er diverse verenigingen opgericht, kwam er een zwembad en konden de mensen voor vermaak naar de bioscoop in ‘De Reehorst’. Ook werden er scholen gebouwd voor de arbeiderskinderen. Veel sociale en culturele voorzieningen in Ede hebben we te danken aan deze fabriek.
Heel het jaar door worden er publieksactiviteiten georganiseerd en op verschillende manieren vertellen we het verhaal van de ENKA-fabriek. Elke eerste zaterdag van de maand worden rondleidingen georganiseerd en afgelopen mei is een eenmalige ENKA-magazine uitgebracht (zie onderaan artikel). Daarnaast kunnen kinderen in vakanties hun eigen vrolijke fabriek bouwen en is er een ENKA-lespakket voor het primair onderwijs. Een aantal keer per jaar na zonsondergang verandert het ENKA-terrein in een openluchtkunstwerk. Dan worden er prachtige oude filmfragmenten geprojecteerd op de monumentale gevel van het Kantinegebouw op het ENKA-terrein. Vanaf oktober is in Cultura een mode-tentoonstelling te bezoeken die oude japonnen tussen 1900 – nu toont. Deze tentoonstelling gaat ook in op de rol van de ENKA-fabriek binnen de internationale mode-industrie. Er valt genoeg te beleven, bekijk alle activiteiten op www.100jaarENKA.nl .
Waarom zouden wij Ede tijdens Open Monumentendagen moeten bezoeken?
De gemeente Ede staat natuurlijk bekend om haar rustgevende bosgebieden en uitgestrekte heidelandschappen, maar heeft ook veel te bieden op het gebied van erfgoed. Van een wandeling langs Ederveense monumenten en het bezoeken van de rioolwaterzuiveringsinstallatie in Otterlo tot het ontdekken van landgoed Hoekelum en binnenkijken in de laatgotische Oude Kerk van Ede. Natuurlijk valt er op het ENKA-terrein ook genoeg te ontdekken & te beleven!
Waar ben je het meest trots op in Ede?
De verscheidenheid aan musea en erfgoedinstellingen in de gemeente Ede. Van het Kröller-Müller Museum tot de middeleeuwse buurt Ede – Veldhuizen (oudste bestuurlijk orgaan van Ede en nog altijd actief). Persoonlijk vind ik de kruidenierswinkel Lammert van de Bospoort één van Edes pareltjes. Het winkeltje is het oudste nog in bedrijf zijnde winkeltje in Ede. Het interieur is nog geheel in tact, daar ga je echt even terug in de tijd.