Voor miljoenen opgeknapt Fort Honswijk klaar voor de toekomst

Fort Honswijk | Erfgoedstem

De restauratie was een miljoenenklus die inmiddels tot een goed einde is gebracht. En nu is de vraag: welk nieuw leven geven we Fort Honswijk aan de Lek bij Schalkwijk, het kroonjuweel van de Hollandse Waterlinie? Tjerk Bruinsma is blij het antwoord te kunnen geven, zij het op hoofdlijnen. Over de precieze invulling wordt nog verder nagedacht. Maar vaststaat, dat we straks op het fort lekker kunnen eten, er de nacht kunnen doorbrengen en dat bezoekers hier kunnen genieten van wellness: ,,Het wordt een plekje net buiten de drukke Randstad waar je lekker tot rust kunt komen.’’

Tjerk Bruinsma is de voorzitter van de Raad van Toezicht, die door de gemeente Houten werd ingesteld om een exploitant te zoeken voor het fort. De restauratie kostte al een slordige 3,5 miljoen euro, maar straks moet er ook geld zijn voor het onderhoud van de negen monumentale gebouwen op het terrein. Daarvoor moet een ondernemer aan de slag; hij moet publiek en daarmee inkomsten naar Honswijk brengen.

Vlees in de kuip
,,Het goede nieuws is, dat we die exploitant hebben gevonden’’, zegt Bruinsma. ,,Met hem sluiten we binnenkort een huurcontract voor een periode van vijf jaar. Die tijd nemen we om van elkaar te zien welk vlees we in de kuip hebben.’’

De exploitant in kwestie licht binnenkort een tipje van de sluier rond Fort Honswijk op, belooft Tjerk Bruinsma. Duidelijk is al wel dat deze exploitant eerder ook betrokken is geweest bij het beheer van Fort Abcoude.

Tjerk Bruinsma werd voorzitter van de Raad van Toezicht ‘omdat ze nog iemand zochten die kan besturen en die tijd over had’. Hij is gepensioneerd, voorheen was hij onder meer burgemeester van Vlaardingen en waarnemer in Alphen aan den Rijn, Krimpenerwaard en Leerdam. ,,Ik woon in Huizen, dat is niet ver van de Vesting Naarden. Je kunt wel zeggen dat ik de meeste tijd heb gewoond én gewerkt in de directe omgeving van de linie.’’

De vijand op afstand houden
Afgelopen maandag kreeg Bruinsma uit handen van Houtens wethouder Wouter van den Berg symbolisch de sleutel van Fort Honswijk overhandigd; per 1 januari jongstleden heeft de gemeente daarmee formeel het fort aan de stichting overgedragen.

Torenfort Honswijk werd tussen 1841 en 1848 gebouwd. In zijn hoogtijdagen waren hier meer dan vijfhonderd manschappen gelegerd. Doel van de waterlinie was de vijand uit het oosten op afstand te houden door polders onder water te zetten. De komst van het gevechtsvliegtuig maakte de linie uiteindelijk nutteloos.

Bommen en granaten
Na de oorlog werden NSB’ers vastgezet op Honswijk en er hebben beruchte Duitse oorlogsmisdadigers vastgezeten. Weer later werden er achter de hekken van Defensie bommen en granaten gemaakt en opgeslagen.

In 2016 kocht de gemeente Houten het fort voor 1 euro. Het hek ging toen letterlijk open en de bedoeling is sindsdien er een publieke, recreatieve plek op het Eiland van Schalkwijk van te maken. In 2021 kreeg de Hollandse Waterlinie zijn felbegeerde plek toegewezen op de werelderfgoedlijst van UNESCO.

De eerste commerciële plannen met het fort stuitten de Schalkwijkers tegen de borst. Er waren voor vele miljoenen aan hotels, restaurants en wellness-voorzieningen ingetekend en men rekende zich rijk met zeker 100.000 bezoekers per jaar. De term ‘massatoerisme’ viel daarbij, de plannen werden tenslotte afgeschoten in de gemeenteraad.

Tjerk Bruinsma: ,,Nadien hebben we allerlei criteria vastgesteld waaraan de exploitant moet voldoen, zodat er geen sprake zal zijn van overlast. Wel activiteiten en evenementen dus, maar geen grote verkeersdrukte op de Lekdijk. Anderzijds: er ligt ook een haventje bij het fort en gasten kunnen per boot naar Honswijk varen. Dat is al een attractie op zichzelf.’’

Afbeelding: Wikimedia Commons
Bron: Algemeen Dagblad