Minister Eppo Bruins (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) heeft een voorstel ingediend om de Archiefwet te wijzigen. Met deze wetswijziging zou het Nationaal Archief toch het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) online openbaar en doorzoekbaar kunnen maken. Op zijn vroegst zou de wetswijziging begin 2026 in werking treden.
Eerdere online publicatie tegengehouden
De oorlogsarchieven zijn op dit moment alleen als papieren dossiers in te zien bij het Nationaal Archief. Begin dit jaar had het archief ook al vanuit huis raadpleegbaar moeten zijn, maar omdat de documenten in het CABR bijzondere persoonsgegevens van nog levende personen bevatten, heeft de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) dat tegengehouden. Het CABR bevat dossiers van circa 400.000 Nederlanders die na de Tweede Wereldoorlog strafrechtelijk zijn onderzocht.
Het Nationaal Archief heeft vervolgens besloten om enkel een lijst te publiceren van mensen van wie een dossier aanwezig is, wat tot ongenoegen leidde bij veel organisaties.
Wetswijziging
Bruins laat weten dat het van groot belang is dat nabestaanden van slachtoffers uit WOII informatie kunnen vinden over het lot van hun dierbaren. Ook geeft hij aan een impuls te willen geven aan onderzoek naar en educatie over WOII en de Holocaust. “De ooggetuigen zijn er straks niet meer: dan moet het erfgoed het verhaal vertellen.”
De minister wil daarom de wet snel wijzigen om de papieren dossiers van het CABR alsnog voor iedereen digitaal toegankelijk te maken. Zijn voorstel is in internetconsultatie gegaan. Tot 28 april kan op zijn voorstel worden gereageerd. De Autoriteit Persoonsgegevens buigt zich komende weken ook over het wetsvoorstel om vervolgens een advies hierover uit te brengen. Indien er geen tegenslagen zijn, kan de wet op zijn vroegst begin 2026 in werking treden.
Bruins wil met de wijziging van de Archiefwet de mogelijkheid bieden aan archivarissen om het belang van privacy af te wegen tegen het maatschappelijk belang van digitale toegankelijkheid. Privacyrisico’s moeten hierbij zo veel mogelijk worden afgedekt. Dat kan gedaan worden door gebruikers in te laten loggen, levende personen in staat te stellen om privacygevoelig materiaal te laten verwijderen en door het archief niet doorzoekbaar te maken via online zoekmachines zoals Google.
Grote belangstelling
Momenteel zijn enkel de papieren dossiers in te zien bij het Nationaal Archief. Omdat de belangstelling enorm is, is het erg lastig om een plek in de studiezaal te reserveren. Daarom heeft Bruins tevens aangekondigd dat er waarschijnlijk in het tweede kwartaal van 2025 terminals aan de studiezaal worden toegevoegd waarop ‘mensen met een onderzoeksbelang, onder wie nabestaanden’ het archief digitaal kunnen doorzoeken. Het zou kunnen dat er later in 2025 ook terminals komen te staan bij regionale archieven.