Zonnepanelen op monumenten: discussie laait op in de media

CC0
Referentiebeeld: Zonnepanelen. Foto: cverkest via Pixabay

Een op de vijf gemeenten is van plan om de regels voor zonnepanelen binnen beschermde stads- en dorpsgezichten te versoepelen. Volgens Pointer blijkt dat uit een rondgang onder ruim honderd gemeenten

Nu is het in de meeste gemeenten nog niet toegestaan om binnen beschermde gebieden zonnepanelen te plaatsen die zichtbaar zijn vanaf de openbare ruimte. En dat terwijl alle Nederlandse gemeenten in 2050 klimaatneutraal moeten zijn. Hoe valt dat met elkaar te rijmen? Platform Pointer maakte hier een korte documentaire over. 

De onderzoeksjournalisten van platform Pointer spraken met een aantal huizenbezitters in Nederland die graag zouden verduurzamen door zonnepanelen op hun dak te leggen. Maar al deze huizenbezitters lopen tegen hetzelfde probleem aan: hun huis staat in een beschermd stads- of dorpsgezicht waarbij vanaf de straat zichtbare zonnepanelen niet zijn toegestaan.

Huis van Jim Visser in het beschermde stadsgezicht van Amersfoort. Beeld: Still Pointer

Beschermd stadsgebied als voorbeeldfunctie voor verduurzaming

Zo spreken de journalisten met hoogleraar transitiekunde Jan Rotmans, die in een chique wijk in Rotterdam woont. Zonder vergunning heeft hij op zijn dak toch een aantal zonnepanelen neergelegd. Hij is blij dat steeds meer gemeenten hun beleid verruimen, maar vindt het niet genoeg. “Straks staan we allemaal onder water, maar dan hebben we wel een mooi daklandschap. Wat hebben we daar dan aan? Gemeenten zouden het juist moeten stimuleren dat mensen hun dak vol leggen met zonnepanelen.” En zéker in het beschermde stadsgezicht, denkt Jan. “Leg de Dam in Amsterdam helemaal vol zonnepanelen, mooie plekken hebben een voorbeeldfunctie!” 

De journalisten van Pointer spreken ook met een aantal wethouders. Zij geven aan dat de regels wel vrij ouderwets zijn, maar dat aanpassen lang duurt. Toch moet er ook een balans zijn tussen verduurzaming en schoonheid. Je kan niet alles zomaar toelaten. Volgens een adviseur van Erfgoed Deventer is de ‘skyline’ van de stad simpelweg te mooi voor zonnepanelen. 

‘Wat willen gemeenten nou? Verduurzamen, of vooral mooi zijn?’ Deze vraag stelt de documentaire van Pointer centraal. Maar kan het niet beide? 

Skyline Deventer. Foto: Michielverbeek via wikimedia CC BY 3.0

Valse tegenstelling

Op het nieuwsplatform Binnenlands Bestuur betoogt Flip ten Cate van de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit dat de documentaire van Pointer een valse tegenstelling laat zien: óf je bent voor zonnepanelen óf je bent voor mooi en behoud van cultureel erfgoed. 

“Duurzaamheidsmaatregelen bij monumenten of in beschermde stadsgezichten zijn prima mogelijk”, betoogt Ten Cate. “Maar goedkope Chinese zonnepanelen die een standaardmaat hebben en niet aangepast kunnen worden aan de dakvorm maken Nederland ‘lelijker’, meent hij. En als duurzaamheidsmaatregelen Nederland lelijker gaan maken dan is de duurzaamheidsweg doodlopend en gaan we het niet halen. De zoektocht moet gaan over: hoe kun je Nederland verduurzamen én mooier maken?”

Wat denkt u?

Wat denkt u? Blijft Nederland mooi met zonnepanelen en windmolens? Hoe kunnen verduurzaming en behoud van erfgoed hand in hand gaan? Laat het ons hieronder weten.

  1. Bekend dilemma. Als eigenaar van een rijksmonument wil ik ook alles mooi houden en verduurzamen. Ik heb wat panelen op een bedrijfsdag buiten het centrum gekocht, maar het voelt niet optimaal. Liever dus iets op dak of pand. Maar eens dat dit dan bij het pand moet passen. Is er een keurmerk denkbaar voor zonnecelpanelen of dakpannen die voldoen aan een ‘erfgoed kwalificatie’?

  2. Ik ben er niet voor om op al onze monumenten zonnepanelen te leggen. Alhoewel het wel scheelt als dat zorgvuldig gebeurd. Je ziet nu in woonwijken een ratjetoe aan verschijningsvormen. Mogelijk gebeurd met die panelen hetzelfde als met onze oude tv antennes, gewoon laten verdwijnen op termijn. Misschien zijn er in de toekomst wel “ onzichtbare” panelen die je ( zonder schade) over de daken heen spuit. Ja, die lelijke windturbines mogen zo snel mogelijk weg. Door de hoeveelheid molens in de Wieringermeer lijkt Wieringen vanuit Texel bezien net een stekelvarken. We zijn op Wieringen blij als het mistig is.

  3. Die oplossingen zijn er al, René Roessingh. Namelijk de zonneceldakpan, o.a. van ZEP uit Urk die een Duits systeem aanbiedt. In het Groningse Zuidbroek zijn deze toegepast op het zuidelijke dakschild van het voorhuis van een rijksmonumentale herenboerderij, als je het niet weet, zie je het verschil niet. Ten Cate en zijn ‘Welstandsclub’ zijn fossielen van het ‘oude’ denken. “Wij vinden het niet goed dus mag het niet”, in plaats van open te staan voor beschikbare alternatieven en nieuwe innovaties. Alternatieven en innovaties die we als overheden juist extra zouden moeten subsidiëren. Bij een grotere inzet van dit soort alternatieven gaat vervolgens de kostprijs ook wel naar beneden. Op dit moment zijn de meest voor de hand liggende (zwarte) panelen inmiddels 100% in prijs gestegen ten opzichte van 5 jaar geleden. Dat helpt ook niet mee, net zo min als inefficiënte luchtwarmtepompen waar het rijk alle huizen mee wil volhangen.

  4. De huidige zonnepanelen zijn zonder discussie lelijk en inflexibel qua maatvoering. Hierin zal in de toekomst zeker meer mogelijk worden. Zo zijn er nu al dakpannen waar (onzichtbaar) zonnepaneeltjes ingebouwd zijn. Over een paar jaar zullen er zeker meer (en hopelijk ook met een hoger rendement) oplossingen ontwikkeld worden. Heb even geduld. Waarom zou je een mooie oude binnen stad of prachtig Monument volleggen met lelijke panelen? Naar mijn mening een korte termijn visie !! Wacht gewoon een paar jaar tot er betere producten zijn die minder in het oog springen dan de huidige afschuwelijke panelen.

  5. Er zijn hele mooie oplossingen (bijvoorbeeld BIPV, kijk op http://www.bipv.nl) waarbij verduurzaming geen negatieve estetische consequenties heeft. Verder bestaat er Q-Roof (www.q-roof.nl) dat onzichtbaar is en bijvoorbeeld ligt op stadhuis Middelburg, stadhuis Utrecht en vele andere monumenten.

  6. @Bernard Stikfort: de kwalificatie “fossielen van het ‘oude’ denken” vind ik ongepast!
    Laten we niet afzakken tot een discussieniveau van de Tweede Kamer.
    Het is niet noodzakelijk dat ieder pand zijn eigen stroom opwekt met zonnepanelen. Klimaatneutraal op nationaal niveau is een optelsom van alle bronnen. Het ene huis kan wat minder opwekken en een andere wat meer, en er zijn meer bronnen. Dus is het niet noodzakelijk om alles bij ieder pand toe te laten.
    De ruimtelijke kwaliteit van beschermde gezichten word nog altijd hoog gewaardeerd door bewoners en bezoekers. Die kwaliteit koesteren kan samengaan met duurzaamheid door aanpassingen elders.

  7. Natuurlijk moeten de regels voor zonnepanelen op monumenten veranderen (verruimd worden). Er moet meer mogelijk worden. Wel met de nodige aandacht voor de manier waarop. Maar als het reversibel wordt aangebracht en “netjes” gelegd, dan levert dat voor zowel het milieu, de bewoners en de monumenten een toekomstgerichte oplossing.
    Daarbij komt dat veel monument-eigenaren ook graag hun steentje willen bijdragen aan het vergroenen van de energievoorziening in Nederland, en hun eigen energierekening omlaag willen brengen. Het monument waarin deze mensen wonen is in de loop van de (vele) jaren regelmatig aangepast aan de normen die op die momenten golden. In dit tijdsbeeld horen daar zonnepanelen, warmtepompen en laadpalen voor elektrische auto’s bij.

  8. Het punt is dat we niet heel Nederland vol hoeven te zetten met zonnepanelen en windturbines. In Nederland gebruiken we gemiddeld 14 GigaWatt aan stroom. Op een zonnige zomerdag kan dat door 7 km2 aan zonnepanelen oppervlak geleverd worden. Meer dan dat oppervlak is niet effectief. Nederland is 30.000 km2 groot. Met een bebouwd opervlak, inclusief industrieterreinen, van 10%, komt dat neer op 3.000 km2. Moeten dan die paar km2 aan daken van historische gebouwen, die we in Nederland hebben, ook nog met (lelijke) zonnepanelen bedekt worden?

  9. Excuses, ik had het over 7 km2, maar dat moet zijn 70 km2. Een groot verschil, maar op 3.000 km2 dak-oppervlak nog steeds maar 2%.
    14 GW is 14 miljard Watt, 1 m2 levert 200 Watt => 14.000 miljoen / 200 = 70 miljoen m2 = 70 km2.

  10. Het punt is dat we niet heel Nederland vol hoeven te zetten met zonnepanelen en windturbines. In Nederland gebruiken we gemiddeld 14 GigaWatt aan stroom. Op een zonnige zomerdag kan dat door 70 km2 aan zonnepanelen oppervlak geleverd worden. Meer dan dat oppervlak is niet effectief. Nederland is 30.000 km2 groot. Met een bebouwd opervlak, inclusief industrieterreinen, van 10%, komt dat neer op 3.000 km2. Moeten dan die paar km2 aan daken van historische gebouwen, die we in Nederland hebben, ook nog met (lelijke) zonnepanelen bedekt worden?

  11. Ik ben het met de vorige inzender eens. Zonneceldakpannen zijn in opkomst, behalve ZEP houdt Tesla er zich ook al mee bezig.
    Een en ander moet nog doorontwikkeld worden, zodat de prijs wellicht in de toekomst kan dalen,maar het alternatief is er al. Kan me voorstellen dat voor beschermde stadsgebieden en monumenten subsidie gegeven kan worden voor deze vorm van innovatie.
    De huidige panelen op een pannendak leggen van een historisch pand kan eigenlijk niet. Ikzelf ben er erg terughoudend in bij mijn woning uit de 20-er jaren; , alleen op een stukje plat dak liggen er een paar, als je op straat staat zie je ze niet.
    Het pannendak moet maar even wachten, maar daar zullen ooit wel zonneceldakpannen komen.

  12. Laten we beginnen met de platte daken van fabriekshallen en appartementencomplexen vol te leggen met zonnepanelen, dan komen we al een heel eind met de energievoorziening voor de hele gemeente. En anders bieden geluidschermen langs snelwegen ook nog wel een aanvullende oplossing.

  13. Als eigenaar van een Rijksmonument ben ik nu aan het overleggen met de welstand over aanbrengen van een B-Tile systeem van Robisol. Hopelijk mag het. Ben het eens met vele eerdere commentaren dat niet op alle daken zou moeten worden toegestaan. En ook op reguliere daken zou er meer regels moeten komen op nette inpassing. Plekken die lelijk zijn zijn niet blijvend duurzaam. Ik ben nu op een plek aan het wachten en zie links blauwe PV panelen en een enorme buis voor ventilatie op een nieuw huis met een zwart dak. Aan de andere kant van de straat mooie all Black panelen op een zwart dak van een oud huis. Kosten verschillen nauwelijks maar daarmee 100% verschil om beleving.

  14. Het is idd een dilemma . Echter zou het goed zijn dat Gemeenten een actievere rol zouden spelen op het vlak van advies aan bewoners van een Rijks/Gemeente monument en zij die binnen het beschermde stadsgebied wonen. De Rijksdienst Cultureel Erfgoed heft immers 2 publicaties uitgebracht in juni 2020 , richtlijnen voor gemeenten en richtlijnen voor bewoners. De RCE geeft hier nl. verschillende opties aan . Deze richtlijnen zijn te downloaden van de RCE site . Als gemeenten deze richtlijnen volgen en deze dus als basis gebruiken en deze redelijk toepassen in hun uiteindelijke beslissing wordt er veel leed voorkomen . In de gemeente waar deze foto is genomen spelen op dit gebied meerdere zaken als het gaat om het onderhoud van monumenten en het plaatsen van zonnepanelen.

  15. Mijns inziens zijn beschermde stads- en dorpsgezichten niet voor niets beschermd. Met het plaatsen van zonnepanelen gaat de consument voor quick win en weinig gedoe. Verduurzamen begint namelijk met isoleren maar dat is doorgaans kostbaar en levert veel gedoe op. Nederland is gedoe-mijdend en kiest daardoor snel voor de makkelijkste weg: zonnepanelen op het dak, geen rommel in huis, stekker erin en meteen rendement. Als monumentenliefhebbers moet je dit gewoonweg niet in het zicht willen hebben, want je helpt het aanzicht van historische stadsgezichten volledig om zeep.

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

We hebben zorg genomen om alle rechthebbenden voor hier gereproduceerde foto's te traceren, soms evenwel zonder succes. Iemand die in dit opzicht meent rechten te hebben wordt vriendelijk verzocht om contact op te nemen met de redactie van de Erfgoedstem.