Op 31 mei vond het landelijke symposium Buitenplaatsen in bedrijf plaats op Landgoed Middachten in De Steeg. Tijdens dit symposium zijn de resultaten gepresenteerd van een onderzoek naar de economische betekenis van buitenplaatsen in Gelderland, Utrecht en Overijssel. Hieruit blijkt dat de aanwezigheid van buitenplaatsen en landgoederen van grote betekenis is voor de directe leefomgeving.
In financiële zin komt dit vooral vanwege de aantrekkende werking van buitenplaatsen voor de regionale economie (recreatie en toerisme), waarbij ook een positieve beleving van de bezoekers meespeelt en in een hogere waarde van woningen in de omgeving van buitenplaatsen. Op sociaal-economisch gebied leveren de buitenplaatsen niet direct zichtbare baten op zoals bijvoorbeeld luchtkwaliteit (bomen vangen fijnstof af) en grondwaterwinning. In het voorbeeldgebied Veluwezoom overtreffen de baten de kosten met een factor 2,4 tot 4,2. Dat is voorzichtig berekend; zo zijn de baten voor het vestigingsklimaat voor bedrijven en sociale baten niet meegerekend. Paul Schnabel, directeur Sociaal Cultureel Planbureau en vice voorzitter Stichting Themajaar Historische Buitenplaatsen 2012 onderschrijft het belang van het onderzoek, omdat het laat zien dat het bij instandhouding van historische buitenplaatsen niet alleen om subsidies gaat, maar dat buitenplaatsen voor de samenleving als geheel van belang zijn. Deze meerwaarde is niet echt in geld om te zetten. “Onderhoud van het groen is arbeidsintensief en dat blijkt het meest zorgelijk, zeker nu overheden veel bezuinigen op natuur”, aldus de reactie van Paul Schnabel.
Advies
Het onderzoek leidt tot een advies aan provinciale overheden. Ten eerste om maatwerk bij de regelgeving te bevorderen om ondernemerschap te stimuleren, ten tweede om laagrentende leningen te verstrekken, vooral voor de instandhouding van gebouwen op de buitenplaatsen en ten derde om via subsidie te cofinancieren aan de groene onderdelen van buitenplaatsen. Er is een mix van maatregelen nodig die inspeelt op de specifieke situatie. Annemieke Traag: “Op grond van het onderzoek concludeer ik dat er kansen zijn om revolverende middelen in te zetten, vooral voor de rode kant, de gebouwen. Dat bevordert de zelfredzaamheid. Onderdelen subsidiëren op de huidige manier blijft nodig, vooral voor de groene kant, dus voor de parken, tuinen en lanen”.
Good housekeeping
Op het symposium kwamen naast de economische betekenis van buitenplaatsen ook andere thema’s aan de orde. Dame Fiona Reynolds, Director General van de National Trust, gaf een lezing over de instandhouding van interieur van landhuizen (good housekeeping). Groot-Brittanië heeft veel ervaring met het beheer en behoud van de vele landgoederen. “We betrekken het publiek nu heel direct bij de instandhouding en ook het beheer van de landgoederen. Dat was een grote verandering voor de Trust. Show en share with people is ons adagium, het publiek is gefascineerd als ze alles mogen zien en aanraken, daardoor raken ze betrokken. Alles is toegankelijker en opener geworden, de buitenplaatsen zijn van ons allemaal. Kom kijken en genieten. We ontvangen het publiek niet meer met gesloten maar juist met open armen. De landgoederen zijn ‘forever and for everyone”, aldus een bevlogen Dame Fiona Reynolds.
Transformatie
Ook keken de genodigden van het symposium naar een portret van Gravin zu Ortenburg – Van Aldenburg Bentinck, 24ste vrouwe van Middachten. Deze film geeft een persoonlijke kijk op een levenlange inzet voor instandhouding van een buitenplaats. Eric Luiten, hoogleraar aan de TU in Delft gaf een lezing over buitenplaatsen, continuïteit en transformatie. Wethouder Harriet Tiemens van de gemeenten Rheden: “Natuurlijk streven we naar zoveel mogelijk economische zelfstandigheid van landgoederen en buitenplaatsen, maar we moeten ook realistisch zijn en erkennen dat bepaalde onderdelen, zoals de groene onderdelen, nooit economisch rendabel kunnen worden. Landgoederen en buitenplaatsen scoren echter heel hoog als het gaat om schoonheid, ecologie en cultuurhistorie en vertegenwoordigen daarmee een belangrijke waarde voor de samenleving.”
Jaar van de Historische Buitenplaats
Het symposium was gericht op uitwisseling van kennis tussen overheden, eigenaren en deskundigen en het creëren van draagvlak voor het behoud en de ontwikkeling van de historische buitenplaatsen. De stichting Themajaar Historische Buitenplaatsen 2012, provincie Gelderland, gemeente Rheden en landgoed Middachten hebben het symposium georganiseerd als één van de activiteiten in het kader van het Jaar van de Historische Buitenplaatsen 2012. De rest van het jaar zijn er diverse activiteiten op buitenplaatsen in heel Nederland. Een overzicht hiervan staat op www.geldersestreken.nl.