Vorig jaar verwierf Boerderij Den Oever nationale bekendheid toen de eigenaren de gevel roze verfden om de aandacht te vestigen op de bevingsschade. Maar nu blijkt dat het Rijksmonument, net buiten Eenrum, nog opmerkelijker is dan aanvankelijk werd gedacht.
Recente bouwtechnische onderzoeken hebben aangetoond dat het monumentale pand een steenhuis uit 1467 bevat, dat verborgen ligt onder het pleisterwerk van het woonhuis. Volgens bouwkundig historicus Daan Wennips is het tegenwoordig zeer zeldzaam om zo’n steenhuis te vinden, waardoor het de boerderij nog unieker maakt. “Dat steenhuis dateert dus uit de Middeleeuwen. Vroeger stonden Friesland, Groningen en Noord-Duitsland vol met dit soort steenhuizen. Het waren, zeg maar, verdedigbare boerderijen waarmee vetes uitgevochten konden worden.”
Inderdaad, enige toelichting is wellicht op zijn plaats. “De macht was toentertijd enorm gedecentraliseerd. Er was een soort van vetemaatschappij. Als iemand ruzie kreeg met z’n buurman, dan werden de knechten gemobiliseerd en de hooivorken gepakt en volgden kleinschalige schermutselingen. Om je te kunnen verdedigen werden steenhuizen gebouwd.” aldus Wennips. Van dit soort steenhuizen zijn er nog maar een handvol bewaard gebleven. Een mooi voorbeeld is de Schierstins in het Friese Veenwouden.
Bouwhistorisch onderzoek
Door bouwhistorisch onderzoek is de historicus daar achter gekomen. “Ik was daar met een collega en zag aan de kap meteen dat we met een heel oude constructie te maken hadden. Daarop hebben we er een dendrochronoloog bijgehaald. Dat is iemand die er met een boortje een houtstaal uithaalt. Zo zijn we op het bouwjaar 1467 uitgekomen.” In dat jaar werd het steenhuis gebouwd. “Of dat een woonhuis was van een boerderij is niet helemaal vast te stellen, maar dat ligt wel voor de hand. Later, in 1661, hebben ze ‘m met precies dezelfde lengte verlengd. In 1725 hebben ze er een grote Friese stal achter gebouwd. Vanaf dat moment weten we zeker dat het een boerderij is.”
Historisch bouwkundige Daan Wennips benadrukt dat Boerderij Den Oever nu een waardevolle staalkaart biedt van de ontwikkeling van de Groninger boerderijgeschiedenis. De eigenaren van het Rijksmonument, die vorig jaar uit protest de gevel roze verfden omdat de schade aan hun boerderij niet als bevingsschade werd erkend, waren verrast door deze bijzondere ontdekking.
De onlangs ontdekte bijzonderheid van boerderij Den Oever in Eenrum zal geen nieuwe status opleveren, aangezien de boerderij al sinds de jaren 70 een Rijksmonument is. “Maar door dit onderzoek weten we nu welke onderdelen belangrijk en welke minder belangrijk zijn” laat Wennips nog weten.