Bij opgravingen in Broek-Zuid, aan de westkant van Joure, zijn bijzondere ontdekkingen gedaan. Terwijl er voorbereidingen plaatsvinden voor de bouw van een nieuwe wijk, stuiten archeologen op sporen uit de middeleeuwen. Onder andere een compleet erf en een zeer oude schoen kwamen tevoorschijn.
Nieuwe wijk Broek-Zuid in ontwikkeling
Aan beide zijden van de Omkromte wordt hard gewerkt aan nieuwbouw. De ene kant is inmiddels grotendeels bebouwd, de andere kant wordt nu onderzocht en klaargemaakt. In opdracht van de gemeente De Fryske Marren opent onderzoeksbureau Movares daar de bodem.
Middeleeuwse resten goed bewaard
André Pleszynski, die de leiding heeft over het onderzoek, vertelt dat er eerder al proefsleuven zijn gegraven. “We vonden toen al middeleeuwse sporen.” De locatie bevat veel veengrond, wat zorgt voor uitzonderlijk goede conservering van materialen.
Onder meer een afvalkuil met mest werd ontdekt, maar ook een leren schoen uit de 13e of 14e eeuw. “Toen die uit de grond kwam, kon je hem in principe nog aantrekken,” aldus Pleszynski. Zelfs het stiksel van vlas of hennep is nog intact. “Dat is echt zeldzaam.”
Volgens Pleszynski is er aan It Súd sprake van een middeleeuws erf. “Dat móest er zijn. Anders vind je dit soort sporen niet.” Archeologen troffen onder andere een kogelpot en steengoed aan. Op dit moment wordt een langhuis blootgelegd: een oude boerderij met woon-, midden- en stalruimte.
Er is al veertien meter van het langhuis in kaart gebracht. De datering is nog in onderzoek. “We kijken nu naar de bovenlaag en maken structuurfoto’s. Daarna volgen de lagen eronder. Er zijn twee lemen vloerniveaus die meer informatie kunnen geven over de ouderdom.”
Houten structuur wijst op toren
Er werden ook twee massieve, vierkante houten balken gevonden met traditionele houtverbindingen, zoals pen-en-gat en zwaluwstaart. “Dat moet een enorme structuur zijn geweest,” zegt Pleszynski. Helaas is een deel van de vondst verstoord door een moderne sloot. “Toch kan dit goed een deel van een middeleeuwse toren zijn geweest.”
Vondsten liggen dicht aan de oppervlakte
Door inklinking van de bodem liggen oude resten dicht aan de oppervlakte. Hierdoor is het mogelijk dat ploegwerk eerder al materialen heeft verplaatst. Het middeleeuwse erf ligt tussen twee afvalkuilen. “Wellicht was dit een bewoonde verhoging in het veengebied. Deze bewoning staat op geen enkele kaart en is dus erg waardevol.”
Verwijzingen naar Broekster Kerkvaart
Er was al langer bekend dat er rond 1700 bewoning was, langs de toenmalige ‘Broekster Kerkvaart’ tussen de Sypen en Broek-Noord. “We vinden nu ook zijtakken van deze vaart. Alle erven waren met sloten verbonden met deze waterweg en hadden hun eigen dwarssleuf.”
Ontginningen en erfsporen uit meerdere eeuwen
Volgens Pleszynski toont dit aan dat de bewoning van Broek-Zuid verder teruggaat dan gedacht. “Hoewel het lang weiland is geweest, begonnen in dit veengebied ooit ontginningen. Dan moeten er ook plekken zijn geweest zoals deze.” Toch blijft het vinden van zulke erven lastig. “Er zitten er geen honderden in zo’n gebied, dus je hebt geluk nodig.”
Ook vondsten uit latere eeuwen
Niet alleen middeleeuwse vondsten komen aan het licht. Er is ook een 17e-eeuwse rekenpenning gevonden, sporen uit de 16e en 17e eeuw, en zelfs een brandkuil uit de 17e eeuw. Ook vondsten uit de jaren 1900 zijn aangetroffen.
Nieuwbouwplannen gaan door
Ondanks de bijzondere vondsten blijven de plannen voor de nieuwe wijk ongewijzigd. Op de plek van het middeleeuwse erf wordt straks water aangelegd, tussen de woningen van Broek-Zuid in.
“Alle resten worden goed vastgelegd,” benadrukt Pleszynski. “We leggen alles bloot, maken doorsnedes, structuurfoto’s en meten alles in.” De vondsten worden bewaard, maar daarna wordt het terrein afgegraven. “Dan verdwijnt het allemaal.”