Het voormalige hoofdkantoor van verzekeraar Centraal Beheer, bekend van de slogan ‘Even Apeldoorn Bellen’, staat al meer dan tien jaar leeg. Het markante gebouw vlak achter station Apeldoorn verkeert in slechte staat, maar wordt door architectuurkenners wereldwijd nog altijd gezien als een icoon. De gemeente Apeldoorn onderzoekt nu wat de toekomst van het complex wordt: herbestemming, of in het uiterste geval sloop. Tegelijkertijd is het gebouw voorgedragen voor de status van rijksmonument als zogenoemd ‘Post-65’-erfgoed.
Van architectonisch meesterwerk naar verval
Het betonnen complex, in Apeldoorn liefkozend ‘de Apenrots’ genoemd, werd in 1973 ontworpen door architect Herman Hertzberger. Zijn ontwerp brak destijds radicaal met traditionele kantoorindelingen. In plaats van gesloten gangen koos hij voor 56 betonnen kubussen, verbonden door loopbruggen en balkons, waardoor een open, sociale werkomgeving ontstond. Hertzberger sprak zelf liever van een ‘werkplaats’ dan van een kantoortuin.
Na het vertrek van Centraal Beheer in 2013 volgde leegstand. Twee projectontwikkelaars met plannen voor herbestemming gingen failliet, waardoor het gebouw verder in verval raakte. Kapotte ramen, vervuiling en asbestproblematiek domineren inmiddels het beeld.
Gemeente grijpt in
In december 2024 besloot de gemeente Apeldoorn het iconische gebouw aan te kopen. Komend jaar worden eerst de naastgelegen Pakhoedtorens gesloopt. Daarna volgt sanering van het Hertzberger-gebouw. In het najaar van 2026 besluit de gemeenteraad welk toekomstscenario wordt uitgewerkt.
Rijksmonument van een nieuwe generatie?
Sinds september staat het gebouw op de lijst van vijftien voorgedragen rijksmonumenten uit de periode 1965–1990. Daarmee behoort het tot de eerste voorbeelden van zogenoemd Post-65-erfgoed. Samen laten zij zien hoe Nederland in de decennia na de wederopbouw experimenteerde met nieuwe vormen van bouwen, wonen, werken en openbare ruimte. Volgens Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed is dit een logische volgende stap in monumentenzorg. Een monumentenstatus hoeft herbestemming niet te blokkeren.
Architect nog altijd betrokken
Het bijzondere aan Post-65-erfgoed is dat de ontwerpers vaak nog leven. Ook Hertzberger (93) denkt mee over herbestemming. Eerder was hij betrokken bij de transformatie van TivoliVredenburg en sprak hij zich uit tegen sloop van vergelijkbare gebouwen. Volgens Hertzberger is hergebruik duurzamer dan afbraak. Slopen veroorzaakt meer uitstoot en hogere kosten dan het opnieuw benutten van de bestaande structuur.