Tijdens Open Monumentendag hebben zowel de Brandtoren op het Rozendaalse Veld als zes Noorse geschenkwoningen in Hansweert officieel de status van rijksmonument gekregen. De monumenten vertellen ieder een eigen verhaal over de Nederlandse geschiedenis: van naoorlogse bosbrandpreventie op de Veluwe tot internationale hulp na de Watersnoodramp van 1953.
Laatste stalen brandtoren van Nederland
De Brandtoren op het Rozendaalse Veld werd in 1949 gebouwd als onderdeel van de naoorlogse bosbrandpreventie op de Veluwe. Vanaf de toren hielden brandwachten grote delen van het bos- en heidegebied in de gaten om beginnende branden te signaleren. Tot 1979 bleef de toren hiervoor in gebruik.
Vrijwel alle brandtorens verdwenen
Aan het einde van de jaren zeventig namen onder meer luchtbewaking en andere meetmethoden deze functie over. Vrijwel alle brandtorens op de Veluwe verdwenen vervolgens. De Brandtoren op het Rozendaalse Veld bleef als enige behouden en is bovendien de laatst overgebleven stalen brandtoren van Nederland.
Op het nippertje gered
Dat scheelde niet veel. Eind jaren tachtig waren er plannen om de toren te verwijderen. Oud-brandwacht Tijn van Beek, torenliefhebber Dick Tiemens en de toenmalige burgemeester van Rozendaal, Pieter van Veen, kwamen in actie en richtten in 1990 de Stichting Behoud Brandtoren Rozendaalse Veld op. In 1992 werd de toren volledig ontmanteld, gerestaureerd en opnieuw opgebouwd.
Vanaf 2023 gemeentelijk monument
Sinds 2023 was de Brandtoren al een gemeentelijk monument. De aanwijzing als rijksmonument betekent dat de bijzondere waarde van de toren nu ook op nationaal niveau wordt erkend. De zeldzaamheid speelt daarbij een belangrijke rol: de toren is de enige in Nederland die dit type brandtoren en deze periode van de naoorlogse bosbrandpreventie nog volledig en in gave staat vertegenwoordigt.
Feestelijke overdracht op open monumentendag
Tijdens Open Monumentendag overhandigde Marjolein Verschuur, regiodirecteur van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), het monumentenschildje aan Judit Wassing, voorzitter van de Stichting Behoud Brandtoren Rozendaalse Veld.
Noorse woningen herinneren aan hulp na Watersnoodramp
Ook in het Zeeuwse Hansweert werd tijdens Open Monumentendag een nieuwe rijksmonumentenstatus gevierd. Zes houten Noorse geschenkwoningen in de gemeente Reimerswaal zijn officieel aangewezen als rijksmonument.Tijdens een feestelijke bijeenkomst in dorpshuis Kaj Munk overhandigde Frederike Dollekamp-Van Aarsen, projectleider en bouwkundige bij de RCE, namens minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rianne Letschert het besluit en rijksmonumentschild aan geschenkwoningeneigenaar Christine Willems.
Watersnoodramp 1953
De woningen werden geschonken na de Watersnoodramp van 1953. In de nacht van 31 januari op 1 februari zorgden springtij en een zeer krachtige storm voor grote rampspoed in Zeeland, op de Zuid-Hollandse eilanden en in West-Brabant. De ramp kostte 1.836 mensen en tienduizenden dieren het leven en veel mensen raakten dakloos.
Internationale hulp
Na de ramp kwamen grote nationale en internationale hulpacties op gang. Noorwegen, Denemarken, Zweden, Finland, Oostenrijk en Frankrijk schonken in totaal 850 ‘geschenkwoningen’ aan bewoners van de getroffen gebieden. De houten huizen werden in de schenkende landen ontworpen en geprefabriceerd en vervolgens als grote bouwpakketten naar Nederland vervoerd.
Noorse woningen van architect Kurt Jørgensen
De zes woningen in Hansweert zijn Noorse woningen van het type No 7E, ontworpen door de Noorse architect Kurt Jørgensen (1912-2005). Jørgensen tekende ook de aanpassingen voor de 326 Noorse woningen die in Noorwegen werden geprefabriceerd en vervolgens in Nederland werden opgebouwd.
De zes vrijstaande woningen in Hansweert staan in een rij en zijn schuin op de percelen geplaatst. Ze hebben een rechthoekige plattegrond, één bouwlaag en een kapverdieping. De houten gevels zijn tegenwoordig bij ieder huis in een andere kleur geschilderd.
Aanwijzingsprogramma voor 45 geschenkwoningen
De zes woningen maken deel uit van een aanwijzingsprogramma voor 45 geschenkwoningen in Zeeland, Zuid-Holland en Noord-Brabant en een door boeren uit Noord-Holland geschonken dorpshuis. Met de aanwijzingen wordt aandacht gevraagd voor het grotere verhaal van de Watersnoodramp, hulp na natuurrampen en internationale solidariteit.