Bij de renovatie van het Binnenhof in Den Haag zijn archeologen en bouwspecialisten gestuit op resten van de middeleeuwse Spuipoort. De funderingen van deze voormalige toegangspoort, gelegen aan de Hofplaats naast het Tweede Kamergebouw, zijn begin maart blootgelegd en worden momenteel zorgvuldig gedemonteerd.
De Spuipoort maakte in de veertiende eeuw deel uit van het Grafelijk Hof en diende als wachthuis bij de toegang tot het Binnenhof. Het bouwwerk, dat rond 1352 werd opgetrokken, bestond uit twee torens met één verdieping en lag aan de noordoever van de buitenste gracht.
Hergebruik in nieuwe publieksentree
De vondst maakt onderdeel uit van de grootschalige renovatie van het Binnenhof, waarbij een nieuwe publieksentree voor de Tweede Kamer wordt gerealiseerd. In het ontwerp is rekening gehouden met het zichtbaar terugbrengen van de historische poort.
De locatie van de Spuipoort was al langer bekend. In 1987 werden bij eerdere werkzaamheden al resten aangetroffen en de contouren in de grond gemarkeerd. Nader onderzoek in 2014 liet zien dat de funderingen opmerkelijk goed bewaard zijn gebleven.
Lange bouwgeschiedenis en bewoning
Uit recent onderzoek blijkt dat de Spuipoort meerdere bouwfasen heeft gekend. De eerste vermeldingen dateren uit de veertiende eeuw, waarna het bouwwerk in 1404 volledig werd vernieuwd.
Naast de poort zijn ook resten van omliggende bebouwing aangetroffen. Bouwhistoricus Hein Hundertmark licht toe: “Het was een zeer drukke poort en mensen gingen hier herbergen. Op een gegeven moment verdween de poort, maar de huizen bleven staan tot de sloop voor de Hofplaats.”
Vondsten uit het dagelijks leven
Tijdens de opgraving zijn diverse gebruiksvoorwerpen aangetroffen in de voormalige gracht rond de poort. Het gaat onder meer om een vijftiende-eeuws jakobakannetje, fragmenten van een natuurstenen gewelf en verschillende kookpotten, waarvan sommige duidelijke gebruikssporen vertonen.
De fundering van de poort bestaat uit circa 38 vierkante meter metselwerk, opgebouwd uit ongeveer veertig lagen en naar schatting 11.000 zogenoemde kloostermoppen, grote middeleeuwse bakstenen.
Zorgvuldige demontage
De stenen worden met grote precisie uit elkaar gehaald door specialisten. Volgens Hugo van Milt, directeur van aannemersbedrijf Van Milt, gebeurt dit volledig handmatig:
“We doen alles met de hand, je ziet hier geen hakbijlen of hamers.”
Voorafgaand aan de werkzaamheden is een gedetailleerde 3D-scan gemaakt van de funderingen. “We zien elk schelpje en elke steenkorrel”, legt Van Milt uit. “We hebben iedere steen digitaal genummerd en vastgelegd waar hij precies ligt.”
Tijdens de demontage wordt iedere steen gelabeld, zodat deze later exact kan worden teruggeplaatst. “We willen het zo waarheidsgetrouw mogelijk terugbouwen”, zegt Van Milt. “Dankzij de scan kunnen we straks tot op drie à vier millimeter nauwkeurig zien waar iedere steen moet komen.”
Terugkeer in het Binnenhof
Na afronding van de renovatie krijgen de resten van de Spuipoort een nieuwe plek in het ondergrondse deel van de publieksentree van de Tweede Kamer.
Daarmee wordt een van de oudste toegangspoorten van het Binnenhof opnieuw zichtbaar voor het publiek. Jaarlijks zullen naar verwachting zo’n half miljoen bezoekers langs de heropgebouwde resten lopen.