Na een ingrijpende restauratie van vijf jaar opent het nieuwe ARTIS-Aquarium op zaterdag 13 juni 2026 feestelijk haar deuren voor het publiek. In het Rijksmonument uit 1882 staan bezoekers weer oog in oog met het kleurrijke onderwaterleven en ontdekken zij het belang van water voor alles wat leeft.
Het ARTIS-Aquarium opende voor het eerst in 1882 en is één van de oudste aquaria ter wereld. Binnen de eeuwenoude muren van dit rijksmonument stroomt een nieuw verhaal dat bezoekers onderdompelt in de wereld van water, de oerbron van al het leven. In het nieuwe Aquarium worden bezoekers omringd door het kleurrijke onderwaterleven en ontdekken zij het belang van water voor álles dat leeft. In het water en op het land. Van hondshaai tot pistoolgarnaal, van boomkikker tot jijzelf.
Erfgoedroute
Binnenkort is het ook mogelijk een Erfgoedroute te volgen in het aquarium om, naast de onderwaterwereld, het bijzondere monument te ontdekken. In deze audiotour ontmoeten personen uit heden en verleden elkaar.
Waar bezoekers vroeger slechts een beperkt deel van het Aquarium konden zien, is nu ongeveer 90 procent van het monument zichtbaar. Historische ruimtes die jarenlang verborgen bleven — waaronder de catacomben met het Lloyd-filtersysteem — maken nu onderdeel uit van de bezoekersroute.
Restauratie
Het Aquarium werd ontworpen door architect Gerlof Salm, op 1.740 houten palen en met een revolutionair watersysteem waar dagelijks meer dan een miljoen liter water doorheen stroomde — een enorme technische prestatie in een tijd waarin er nog geen elektriciteit was.
Bij de restauratie stelde ARTIS zich ten doel om het monumentale karakter van het gebouw te herstellen én tegelijkertijd ruimte te maken voor een eigentijdse bezoekerservaring met moderne dierenzorg. Architect Julian Wolse en restauratiearchitect Cor Bouwstra werkten daarom vanuit het principe dat verleden en toekomst elkaar moeten versterken.
Het was nu of nooit
De restauratie van het Aquarium was noodzakelijk doordat het monument ernstig was aangetast door zout water uit de aquaria. Muren, plafonds en constructies raakten in de afgelopen anderhalve eeuw zwaar beschadigd. Alleen een ingrijpende restauratie kon het gebouw nog redden voor de toekomst.
Kleurhistorisch onderzoek
Uitgebreid kleurhistorisch onderzoek vormde de basis voor het herstel van de monumentale zalen, ornamenten en oorspronkelijke zichtlijnen. De natuurstenen gevels zijn centimeter voor centimeter gereinigd met lasertechniek en waar nodig hersteld met gesteente uit dezelfde groeves als in de negentiende eeuw. Tegelijkertijd werden latere toevoegingen, zoals verflagen en verlaagde plafonds, verwijderd om het oorspronkelijke gebouw opnieuw zichtbaar te maken.
Duurzaamheid
De restauratie bood ook de kans om het monument toekomstbestendig te maken. Duurzaamheid vormde daarom vanaf het begin een belangrijk uitgangspunt binnen het ontwerp. Dat sluit aan bij de bredere ambitie van ARTIS om in 2030 klimaatpositief te zijn. Bij de restauratie zijn historische technieken gecombineerd met hedendaagse innovaties. Het monumentale Lloyd-waterfiltersysteem bleef behouden en werd aangevuld met moderne, energiezuinige installaties. Nieuwe zoutwateraquaria zijn gebouwd met zelfhelend beton en basaltvezelwapening, materialen die duurzamer zijn en beter bestand tegen zoutbelasting.
Daarnaast kreeg het gebouw monumentaal isolatieglas, lage temperatuur-vloerverwarming en werden 118 zonnepanelen op het dak geplaatst. Ook is het Aquarium voorbereid op aquathermie: een systeem waarbij warmte uit water wordt gebruikt om het gebouw in de toekomst volledig fossielvrij te verwarmen.
ARTIS erkend als Professionele Organisatie voor Monumentenbehoud (POM)
De restauratie markeert een bredere ontwikkeling binnen ARTIS. In januari 2025 ontving ARTIS de officiële erkenning als Professionele Organisatie voor Monumentenbehoud (POM), mede dankzij de restauratie van het Aquarium. Daarmee onderstreept ARTIS haar rol als beheerder van cultureel erfgoed waarin behoud, kennis en toekomstbestendigheid hand in hand gaan.
De restauratie en renovatie van het Aquarium is mogelijk gemaakt met brede maatschappelijke steun. Dankzij het vertrouwen van de gemeente Amsterdam, een aantal particuliere schenkers en fondsen kon ARTIS in 2021 starten met de restauratie. Daarna volgden ook de betekenisvolle bijdragen van het Rijk, de provincie Noord-Holland en vele andere particulieren, fondsen, bedrijven en partners.
Vijf jaar lang gewerkt aan de restauratie én heruitvinding
Rembrandt Sutorius, ARTIS-directeur: “Vijf jaar lang hebben we gewerkt aan de restauratie én heruitvinding van het Aquarium. Het nieuwe Aquarium vertelt misschien wel het belangrijkste natuurverhaal van deze tijd: zonder gezond water is er geen leven. Terwijl oceanen, rivieren en meren wereldwijd onder druk staan, willen we bezoekers laten ervaren dat water ons allemaal verbindt. Van het leven in de oceaan tot de natuur in onze eigen stad, of het water dat dagelijks uit onze kraan stroomt. Wie een duik neemt in het ARTIS-Aquarium, kijkt daarna met andere ogen naar water én naar zichzelf.”
ARTIS werd in 1838 opgericht als het genootschap Natura Artis Magistra, Latijn voor: de natuur is de leermeesteres van kunst en wetenschap. Vandaag de dag is ARTIS één van de vijf oudste dierentuinen ter wereld. Verspreid door het park bevinden zich 26 rijksmonumenten en een gemeentelijk monument die samen bijna twee eeuwen geschiedenis vertellen over natuur, wetenschap, architectuur en educatie. Het ARTIS-Aquarium is tegenwoordig een van drie oudste aquaria ter wereld, naast Brighton en Napels.
Een venster naar het onderwaterleven voor heel Nederland
Het Aquarium is levend industrieel erfgoed. Het gebouw opende in 1882 voor heel Nederland een venster naar een toen nog onbekende wereld: het leven onder water. Het werd in die tijd geprezen als technisch wonder dankzij een ingenieus waterfiltersysteem van ’s werelds eerste aquarist William Alford Lloyd.
In het nieuwe Aquarium is veel te zien én te doen. Bezoekers, van jong tot oud, reizen langs zout- en zoetwaterleven in oceanen, rivieren, koraalriffen, mangroves, diepzeeën en de Amsterdamse gracht. Ze kunnen hun eigen onderzeeër bouwen voor een duik naar de oceaanbodem, een hengel uitgooien bij het visspel of meekijken achter de schermen in de voedselkeuken van het Aquarium. Onderweg ontmoeten ze bijzondere dieren, van zeekat tot luipaardtrekkervis, en ontdekken ze hoe water al het leven op aarde verbindt.
