Na jaren van tijdelijk gebruik gaan nieuwe én bestaande organisaties aan de slag met culturele en maatschappelijke activiteiten op de forten in Lunetten. Met deze activiteiten wil de gemeente de forten toegankelijker maken voor publiek, de levendigheid verbeteren en de samenwerking met maatschappelijke partijen uit de omgeving uitbreiden. En dat alles met behoud van het bijzondere erfgoed en de natuur. Via een selectieprocedure koos de gemeente voor elk fort een nieuwe huurder.
Levendige forten in een parklandschap
Met vernieuwde culturele en maatschappelijke activiteiten wil de gemeente de forten, die onderdeel zijn van UNESCO Werelderfgoed, ook de geschiedenis van de Hollandse Waterlinie meer tot leven laten komen. De gemeente ziet de vernieuwde activiteiten van de forten als een belangrijk onderdeel in de herontwikkeling van het omliggende gebied Maarschalkerweerd. Dit gebied wordt een groot parklandschap waar bezoekers kunnen ontspannen en sporten in een aantrekkelijke groene omgeving.
Tijdens een openbare selectieprocedure konden ondernemers de afgelopen maanden plannen bij de gemeente indienen. In totaal werden 21 plannen ingediend. Uit alle plannen koos de gemeente voor elk fort een winnende partij.
De 4 lunetten zijn de kleinste van de Utrechtse forten. Ze zijn gebouwd tussen 1822 en 1828. De lunetten liggen op de Houtense Vlakte en grenzen aan de wijk Lunetten.
De Houtense Vlakte ligt hoger dan de omgeving. Het gebied kon daarom niet goed onder water gezet worden. Er was dus een zwakke plek in de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Om het toch goed te kunnen verdedigen, zijn de 4 lunetten vlak bij elkaar gebouwd.
Een lunet is een klein fort. Aan de voorkant van het fort lopen 2 muren naar elkaar toe in een punt. Het woord lunet komt van het Franse ‘lune’ en betekent ‘maan’. Van boven gezien heeft een lunet de vorm van een halve maan.
Lunet I: een culturele, groene broedplaats
Met DePlaatsmaker als overkoepelende huurder gaan verschillende organisaties het culturele aanbod op Lunet I versterken. Stichting BUI/Onderbuik is een muzikaal makerscollectief uit Utrecht en wil een muzikale broedplaats opzetten in de atoombunker van het fort. Grounded blijft gebruik maken van de flankkazematten en organiseert evenementen met een duurzaam en/of sociaal karakter. DePlaatsmaker zet zich in voor het creëren en behouden van plekken waar kunst en cultuur kunnen ontstaan en bloeien.
Lunet II: culturele broedplaats met erfgoedbeleving
Lunet II krijgt een ander gezicht. Het fort ligt er vandaag de dag nog wat verscholen bij, maar wordt door de winnende partij uit de selectieprocedure, Het Front, voorzien van nieuw aanbod met ruimte voor cultuur, experiment en ontmoeting. Er komt ruimte voor kunst- en onderzoeksprojecten, ateliers, een cultureel podium en werkplekken voor kunstenaars, en kleinschalige horeca. Als aanvulling op dag- en avondprogrammering van het culturele podium onderzoekt de gemeente samen met de initiatiefnemers de mogelijkheid voor maximaal twintig keer per jaar een programma met nachtcultuur.
Lunet III: welzijn en buurtgerichte activiteiten
Fort Lunet III blijft haar karakter van een rustig ‘buurtfort’ behouden, gericht op groene, gezonde activiteiten voor bewoners uit omliggende wijken. Stichting De weg van de held, die jongeren met een ondersteuningsvraag uit Utrecht en omgeving begeleidt, gaat wijkgerichte activiteiten organiseren en cliënten begeleiden. Scouting Salwega en BSO Kind&co Ludens, die het fort de afgelopen jaren al gebruikten, blijven op het fort actief.
De winnende partijen worden definitief de nieuwe huurders van de forten nadat de huurcontracten met de gemeente zijn ondertekend. Dat is naar verwachting na de zomer van dit jaar. Daarna gaan de huurders hun plannen verder voorbereiden en uitvoeren. Naar verwachting worden de nieuwe activiteiten vanaf 2027 uitgerold op de forten.
In 2021 werd de Nieuwe Hollandse Waterlinie toegevoegd aan de bestaande werelderfgoedlocatie Stelling van Amsterdam, die al sinds 1996 op de UNESCO Werelderfgoedlijst staat. Samen heten ze de Hollandse Waterlinies. Naast de ring van verdedigingswerken rond Amsterdam strekt de site zich uit van het IJsselmeer bij Muiden tot de monding van de Biesbosch bij Werkendam. De linies zijn gebouwd tussen 1814 en 1940.
Het verdedigingssysteem maakt gebruik van onder water gezette velden, waterwerken en verschillende verdedigingswerken/forten en militaire posten over een gebied van 200 kilometer. Het centrum van het land werd beschermd door een aaneengesloten groep polders die door middel van een ingenieus systeem van kanalen en sluizen onder water gezet kon worden. Om deze waterwerken te beschermen werden 96 forten gebouwd. Ook vormen 6 middeleeuwse vestingen en 2 kastelen onderdeel van het systeem.