In de centrale hal van het Groote Kantoor in Delft, het voormalige hoofdkantoor van de Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek uit 1907, hangt sinds 2019 een net onder de glazen koepel. Het werd gespannen voor DSM’s tentoonstelling over 150 jaar gist en vangt vallend glas op. BOEi, sinds 2021 eigenaar, onderzoekt al een paar jaar de restauratie van deze koepel, zodat het net weg kan en de hal zijn originele verschijningsvorm terugkrijgt.
Een koepel zonder gelijke
De koepel bevat acht gebogen stalen liggers en bestaat uit zeven tracés van elk zestien frames. Samen dragen zij zo’n 3.400 gekleurde ruiten kathedraalglas van veertig bij vijftig centimeter: gegoten glas met een gewolkte structuur dat veel licht doorlaat maar nauwelijks doorkijk biedt, eeuwenlang vooral toegepast in glas-in-loodramen. Een vergelijkbare koepel in grootte, vorm en kleurstelling is in Nederland niet te vinden.
Boven de koepel staat een afzonderlijke glaskap als buitendak, die het glas tegen weer en wind moet beschermen. Toch breekt er al glas sinds de oplevering in 1907.
Eén van de problemen is condensvorming, een verschijnsel van alle tijden. Het achterblijvende vocht laat het staal van de frames roesten, en roestend staal zet uit, waardoor het glas onder spanning komt en barst. Dat ging sneller doordat een deel van de profielen ooit verkeerd om is gemonteerd, zodat het vocht erin bleef staan. Ook de zomerse hitte laat materialen uitzetten. Daarnaast is de koepel onder het eigen gewicht licht doorgebogen, wat normaal is bij een koepel van deze omvang; het strak passende glas kan die beweging niet opvangen en breekt.
Gebroken ruiten zijn in de loop der jaren vervangen door afwijkend glas of plexiglas, of tijdelijk gerepareerd met folie, waardoor kleur- en textuurverschillen groter werden.
Het glas is niet te redden
Hergebruik van het bestaande glas bleek niet mogelijk. Als proef werden zeventig glaasjes met verschillende technieken verwijderd; vijf overleefden de ingreep. De stopverf is in een eeuw steenhard geworden, waardoor het glas niet meer heel los te krijgen was.
Van een twintigtal alternatieve glassoorten bleven er twee over, de keuze viel op de meest originele mogelijkheid: kathedraalglas met een onder vacuüm getrokken foliepakket. In dat pakket zit een veiligheidslaag, waardoor een ruit die breekt aan elkaar blijft zitten en niet naar beneden komt. Daarmee verdwijnt precies het probleem waarvoor het net ooit is opgehangen.


Welke kleur had de koepel eigenlijk?
Daarmee is de lastigste vraag niet beantwoord. Er is geen onderhoudsarchief bijgehouden over hoeveel glaasjes en welke kleuren glas in de loop der jaren zijn vervangen. De laatste onderhoudspartij schat dat ongeveer negentig procent niet meer origineel is, met textuur- en kleurverschillen tot gevolg. Ook het bouwbestek zwijgt over de kleuren en kleurenfoto’s bestonden in 1907 nog niet. Vermoedelijk zijn er aanvankelijk minder kleuren gebruikt dan nu zichtbaar: blauw, geel en oranje in de band langs de randen en vijf strooikleuren in dezelfde tinten in middenvlakken. De kleurkeuze wordt samen met de gemeente en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed gemaakt.
Geen asbest, na een tweede proef
Lange tijd was de koepel besmet met asbestvezels. In november 2025 vond onder hoge veiligheidsrestricties een eerste sanering plaats van de asbestisolatie rond het leidingwerk, die door de koepel was gewaaid. Een ouder onderzoek rapporteerde daarnaast asbest in de stopverf, en die bevinding is jarenlang overgenomen zonder opnieuw te worden getoetst. Een nieuwe, uitgebreide proef in opdracht van BOEi wees uit dat de stopverf asbestvrij is: het monster uit het eerste onderzoek was vervuild.
Dat nieuwe inzicht scheelt aanzienlijk in de restauratieaanpak, en het is een bruikbare herinnering voor iedereen die met oude onderzoeksrapporten werkt. Een bevinding die wordt doorgegeven, is niet hetzelfde als een bevinding die is gecontroleerd.
BOEi houdt zich altijd aan de restauratieladder: zoveel mogelijk conserveren, repareren en dan pas vernieuwen. De stalen boogconstructie en haar frames blijven behouden en worden gerestaureerd, met plaatselijk herstel en nieuw schilderwerk. Alleen het glas wordt vervangen.
Doet u mee?
De restauratie kost bijna een miljoen; de financiering is nog niet rond. Naast bijdragen van de provincie Zuid-Holland, de VriendenLoterij, het Cultuurfonds, het Ted Schutten Fonds, het Fonds Industrieel Erfgoed en het Hendrik Muller Fonds loopt er een crowdfunding waarin het publiek glaasjes adopteert. Een heel glaasje kost € 300, een half € 150, een kwart € 75 en een scherf € 25. Wie vanaf € 75 meedoet, kiest zelf welk glaasje het wordt en kan na de restauratie een eigen stukje oud glas ophalen; bij een heel glaasje volgt vermelding op het erepaneel in de hal.
Het publieksdoel is € 50.000, de stand is nu € 24.077. Voor wie dagelijks met monumenten werkt, is dit een kans om letterlijk een stukje van een uniek rijksmonument op de eigen vensterbank te krijgen.
Adopteer een glaasje op: https://hetgrootekantoor.vriendenvanboei.nl/



