Tijdens het Nationaal Geografisch en Planologisch Symposium (NGPS) 2014 wordt het cultureel erfgoed in de Nederlandse steden bekeken door een sociaal geografische en planologische bril. Onder andere Groningen, de stad waar het NGPS dit jaar zal plaatsvinden, vindt het belangrijk om erfgoed te beschermen en te behouden. Erfgoed vorm de identiteit van steden en in een tijd van mondialisering groeit de behoefte aan een historisch verankerde identiteit. Daarnaast kan men van erfgoed leren en genieten. Bovendien heeft erfgoed een economisch belang omdat het een gunstig effect kan hebben voor recreatie en toerisme.
In 1999 werd de Nota Belvedere uitgebracht. Tot 2009 heeft deze nota de inzet van cultuurhistorie bij ruimtelijke transformaties gestimuleerd omdat dit vaak kwaliteit en betekenis kan toevoegen aan ruimtelijke ontwikkelingen. De positie van het culturele erfgoed werd hierdoor versterkt. Het blijft belangrijk om, ook nu de Nota Belvedere niet meer van kracht is, de mogelijkheden en kracht die cultureel erfgoed biedt te benutten voor de toekomst. Er moet worden gezocht naar een evenwicht tussen behoud en ontwikkeling. Behoud van cultureel erfgoed moet meer zijn dan zorgvuldige conservering. Enkele vragen die tijdens het NGPS centraal zullen staan zijn: ‘Welke rol speelt erfgoed voor de Nederlandse steden en haar inwoners en bezoekers?’ en ‘Hoe kan erfgoed een nieuwe en duurzame functie krijgen zodat het behouden kan blijven voor de toekomst en welke functies zijn geschikt?’ Het doel van dit NGPS is om in te gaan op de uitdagingen en mogelijkheden die het erfgoed in de Nederlandse steden biedt. In vier verschillende workshoprondes zal worden ingegaan op verschillende sub thema’s om het brede thema erfgoed te specificeren.
Herbestemming
De Groningse Puddingfabriek uit 1931 is vanaf de jaren 60 in gebruik genomen als gemeentearchief. In 1997 kwam de Puddingfabriek leeg te staan. Drie jaar later werd de voormalige fabriek voor 1.3 miljoen gulden verkocht aan een projectontwikkelaar, waarna de fabriek op 22 februari 2003 werd heropend. In de voormalige fabriek zijn nu 30 verschillende bedrijven gevestigd en er vinden activiteiten op het gebied van kunst en commercie plaats.
Erfgoed, zoals kerken, fabrieken, kantoren, boerderijen en andere historische gebouwen, kan haar functie verliezen waardoor gebouwen leeg komen te staan. Leegstaande gebouwen zijn negatief voor de ruimtelijke omgeving in een stad en het erfgoed kan op deze manier verloren gaan. Het vinden van een nieuwe bestemming voor deze panden is een manier om cultureel erfgoed te behouden en te benutten. Interessante vragen zijn: ‘Welke nieuwe functies zijn geschikt?’ en ‘Met welke wetgeving hebben gemeenten en projectontwikkelaars te maken?’
Citymarketing
Groningen won in 2013 de Nationale Citymarketing Trofee in de categorie gemeenten met meer dan 100.000 duizend inwoners. Volgens de jury had Groningen de prijs te danken aan een consistent citymarketingbeleid dat los staat van de waan van de dag. De stad vaart al jarenlang een eigen koers. De Slogan ‘Er gaat niets boven Groningen’ heeft ook bijgedragen aan de eerste plek.
De samenwerking, het beleid en de promotie zijn de uitvoerende krachten van de citymarketing. Elke stad heeft een eigen identiteit. Gemeentelijke organisaties moeten naast een goede samenwerking, een duidelijk beleid en een pakkende slogan ook op de persoonlijkheid van de stad letten. Ligging, ouderdom, uiterlijk, grootte en bebouwing spelen hierbij een belangrijke rol. Interessante vragen zijn: ‘Welke rol kan erfgoed spelen binnen de promotie van een stad?’ en ‘Hoe kunnen steden het erfgoed benutten om recreatie en toerisme aan te trekken en dus de economie te bevorderen?’
Gentrification
In Groningen studeren meer dan 50.000 studenten in het Hoger en Wetenschappelijk onderwijs. Door dit grote aantal studenten is Groningen de jongste stad van Nederland. Een groot deel van deze studenten woont op kamers, vaak in de relatief armere wijken omdat studenten een laag inkomen kennen.
Studenten zijn, net als kunstenaars en krakers, pioniers die arme, onaantrekkelijke wijken op hun manier aantrekkelijk maken en beleven. De culturele aspecten van deze wijken, waaronder het erfgoed, spelen een belangrijke rol omdat deze de wijk aantrekkelijk maken. Uiteindelijk vindt een opwaardering plaats op sociaal, cultureel en economisch gebied waardoor de huizenprijzen stijgen. Hierdoor worden de oorspronkelijke bewoners uit deze wijken verdrongen en vestigen personen uit de hogere middenklasse zich in deze wijken. Interessante vragen zijn: ‘Welke rol kan erfgoed spelen binnen de herwaardering van wijken?’ en ‘Hoe kan gentrification bijdragen aan het behoud en het op de kaart zetten van erfgoed?’
Participatiesamenleving
Sinds 2008 heeft Nederland te maken met de economische crisis. Onder andere voor een stad als Groningen betekent dit dat er steeds minder geld beschikbaar is voor het behoud van erfgoed en dat herbestemmingsprojecten vaak op de langere baan worden geschoven. Dit heeft een negatief effect op de ruimtelijke kwaliteit van de stad.
Voor inwoners van steden is dit geen wenselijke situatie. Sinds de troonrede van 17 september 2013 wordt steeds meer gesproken over een ‘participatiesamenleving’ die de klassieke verzorgingsstaat die Nederland kent vervangt. Koning Willem Alexander gaf de volgende uitleg: “Wanneer mensen zelf vorm geven aan hun toekomst, voegen zij niet alleen waarde toe aan hun eigen leven, maar ook aan de samenleving als geheel”. Interessante vragen zijn: ‘Welke rol kunnen inwoners van steden spelen in het behoud en de herbestemming van erfgoed?’ en ‘Hoe kunnen projectontwikkelaars omgaan en gebruik maken van bewonersinitiatieven?’
Conclusie
Erfgoed is niet iets van het verleden, maar actueel en belangrijk voor de toekomst. Het is voor de Nederlandse studenten Sociale Geografie & Planologie interessant om meer te weten te komen over dit thema aan de hand van verschillende lezingen en workshops. Een interessant en actueel thema, een brede doelgroep, een bruisende, jonge stad en toonaangevende sprekers: dat zijn de belangrijkste pijlers van NGPS 2014!
Persbericht NGPS 2014