Ter gelegenheid van zijn honderdjarig bestaan en met oog op de heropening van zijn gerenoveerde hoofdlocatie in het voormalige Burgerweeshuis kocht het Amsterdam Museum op de PAN Amsterdam 2026 een heel bijzonder werk van Thérèse Schwartze aan: Musicerende Amsterdamse Burgerweesmeisjes (1889).
Het monumentale schilderij, ruim twee meter breed, toont zeven meisjes uit het Amsterdamse Burgerweeshuis in hun kenmerkende rood-zwart-witte uniformen. Ze zingen een psalm onder begeleiding van een harmonium. Met deze bijzondere aanwinst haalt het museum niet alleen een belangrijk werk van de meest vooraanstaande vrouwelijke Amsterdamse kunstenaar rond 1900 in huis, maar ook een stukje geschiedenis van zijn eigen gebouw.
De hoofdlocatie van het Amsterdam Museum is gevestigd in het voormalige Burgerweeshuis, waar ook de afgebeelde meisjes opgroeiden. Het schilderij biedt een bijzondere mogelijkheid om, als aanvulling op de andere objecten van en over het Burgerweeshuis in de collectie van het Amsterdam Museum, de verhalen van de kinderen die hier woonden zichtbaar en invoelbaar te maken.
Het Amsterdam Museum wordt momenteel gerenoveerd en verbouwd. Naar verwachting heropent het museum in 2030 zijn deuren. Het schilderij krijgt dan een centrale plek in de vaste presentatie: op de plek waar de afgebeelde meisjes ooit hun thuis hadden.
“Binnen het erfgoed van het Burgerweeshuis ligt de nadruk vaak op het gebouw, de regenten en regentessen, en minder op de wezen zelf. In dit schilderij eisen de meisjes de hoofdrol op. Schwartzes schilderij biedt bezoekers de mogelijkheid zich in te leven in hun wereld”, aldus conservator Norbert Middelkoop.
De verwerving sluit bovendien aan bij het collectiebeleid van het Amsterdam Museum, dat zich inzet voor een grotere zichtbaarheid van Amsterdamse vrouwelijke kunstenaars in de collectie.
Een uitzonderlijk genrestuk van Thérèse Schwartze
Musicerende weesmeisjes markeert de erkenning voor Thérèse Schwartze op internationaal niveau. Kort na voltooiing viel het doek in de prijzen op tentoonstellingen in Parijs, Amsterdam, München en Chicago. Hoewel Schwartze goed vertegenwoordigd is in Nederlandse museumcollecties, vormt dit werk een bijzondere toevoeging. Niet alleen vanwege de internationale waardering die het schilderij al tijdens haar leven ten deel viel maar ook vanwege het onderwerp. Er zijn slechts enkele groepsportretten van Schwartze bekend, waarvan Musicerende Weesmeisjes het meest indrukwekkende voorbeeld is.
Schwartze verwierf vooral faam als portretschilder. Het Amsterdam Museum bezit twaalf portretten van haar hand, waaronder twee pastels. Een genrestuk van deze omvang en kwaliteit ontbrak tot nu toe in de collectie.
Middelkoop: “De monumentale schaal, het bijzondere onderwerp en de indrukwekkende artistieke uitvoering maken dit tot een uitzonderlijke aanwinst voor het Amsterdam Museum. Schwartze toont zich hier op haar best. Haar losse, krachtige penseelstreken en overtuigende verbeelding van menselijke emoties maken dit schilderij tot een droomaanwinst voor het museum én een belangrijke toevoeging aan de Collectie Nederland.”
Terug in Amsterdam
In 1889 was Musicerende Amsterdamse Burgerweesmeisjes voor het eerst en voor het laatst in Amsterdam te zien. Van 1921 tot 2017 maakte het schilderij deel uit van de collectie van het Newark Museum of Art in de Verenigde Staten, waar het vooral in het depot verbleef. Met de verwerving door het Amsterdam Museum keert het werk na lange tijd terug naar de stad waar het werd gemaakt.
Het werk is aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt (mede dankzij haar Judith Leyster Fonds voor vrouwen in de kunst, haar KOG-Vereniging Rembrandt Fonds en haar Van Beekhof Fonds) en particuliere begunstigers. Het Amsterdam Museum wordt structureel ondersteund door de VriendenLoterij en de gemeente Amsterdam.