Cultureel erfgoed kan een sleutelrol spelen in de grote ruimtelijke opgaven waar Nederland voor staat. Dat blijkt uit een verkennend onderzoek van Arcadis, uitgevoerd in opdracht van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Het onderzoek verkent hoe erfgoed kan bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit, identiteit en maatschappelijke betrokkenheid binnen stedelijke ontwikkelingsprojecten.
De publicatie sluit aan bij de Ontwerp-Nota Ruimte, die onlangs door minister Mona Keijzer (Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer) werd gepresenteerd. Daarin beschrijft het Rijk de ruimtelijke doelen voor de komende decennia.
Erfgoed als basis voor ruimtelijke kwaliteit
Volgens het onderzoek kan erfgoed fungeren als strategische kracht bij de inrichting van steden. Het biedt aanknopingspunten voor ruimtelijke identiteit en versterkt de betrokkenheid van bewoners bij hun omgeving. Toch blijkt erfgoed in veel stedelijke projecten nog een ondergeschikte rol te spelen.
De onderzoekers signaleren dat dit mede komt door onbekendheid met beschikbare instrumenten en een gebrek aan integrale samenwerking tussen partijen. Daardoor wordt erfgoed vaak pas in een laat stadium in het proces betrokken.
Concrete aanbevelingen
De onderzoekers adviseren om bij stedelijke vernieuwing geen nieuwe beschermingscategorieën in te voeren, maar beter gebruik te maken van het bestaande beleidsinstrumentarium. Daarnaast is er behoefte aan meer kennisdeling en bewustwording, vooral bij advies- en ingenieursbureaus en kleinere gemeenten.
Door erfgoed vanaf het begin van projecten te betrekken en als inspiratiebron te gebruiken, neemt zowel de ontwerpkwaliteit als het maatschappelijk draagvlak toe.
Landelijke regie en coördinatie
Een belangrijke conclusie van het rapport is dat er behoefte is aan landelijke regie op het snijvlak van erfgoed en ruimtelijke ordening. De onderzoekers pleiten voor de aanstelling van een Rijksadviseur voor Erfgoed & Ruimte, die kan bijdragen aan betere afstemming tussen beleid, ontwerp en uitvoering.
Ook adviseren zij om binnen bestaande netwerken, waar erfgoed niet vanzelfsprekend een plek heeft, meer aandacht voor het onderwerp te creëren. Door erfgoed niet als beperking, maar als strategisch instrument te zien, kan het verleden actief worden verbonden met de opgaven van vandaag en morgen.
Het volledige whitepaper Cultureel erfgoed als strategische kracht in stedenbouw is te downloaden via Binnenlands Bestuur.