De Industriële Revolutie startte in de 18de en begin 19de eeuw op het Europees continent en verbreidde zich van hieruit over alle werelddelen. Het was het begin van een globale economie, waarbij technieken, materialen, machines, kapitalen, maatschappelijke opvattingen alle grenzen overschreden. Het industrieel en het technisch erfgoed zijn een pan-Europees erfgoed. Daarom is grensoverschrijdende samenwerking en uitwisseling van kennis en informatie een noodzaak om het industrieel en technisch erfgoed van de verschillende landen en regio’s te bestuderen, te behouden, te ontsluiten.
Enkele jaren geleden lanceerden verenigingen uit verschillende Europese landen, verenigd in E-FAITH (Europese Federatie van Verenigingen voor Industrieel en Technisch Erfgoed) de idee om samen in zoveel mogelijk landen in de loop van één jaar, tezelfdertijd, initiatieven te nemen en acties te lanceren om de waarde van dit erfgoed in de schijnwerpers te plaatsen. Dit idee vond zijn weerslag in een rapport van de Raad van Europa 1 : “The Assembly calls for continuous encouragement of public involvement and volunteer work that generates awareness and appreciation of the value of the industrial heritage and contributes through grassroots initiatives to designating for protection, preserving and converting to new uses thousands of industrial heritage sites across Europe. In this respect, the Assembly supports the campaign of the European Federation of Associations of Industrial and Technical Heritage (E-FAITH) calling for a European Industrial Heritage Year in 2015.”
Intussen hebben meer dan 150 verenigingen en instellingen uit 19 Europese landen hun steun aan het initiatief toegezegd, en op tal van plaatsen worden door vrijwilligers – maar ook door openbare instellingen – projecten en programma’s voor 2015 uitgewerkt. Zo besloot Finland onlangs dat de Open Monumentendag volgend jaar in het teken van het industrieel erfgoed geplaatst wordt.
Deze campagne, die vanuit het werkveld ontstond, ontwikkelt zich van onderuit, bottom-up, in tegenstelling tot de meeste andere Europese campagnes die top-down tot stand kwamen. Het is aldus een voorbeeld van burgerinitiatief en van de kracht van de verenigingen. Het is ook een test die zal aantonen op welke wijze overheden en instellingen in de verschillende landen en regio’s de inzet van verenigingen en vrijwilligers aanmoedigen, ernstig nemen en ondersteunen.
Sedert het ontstaan van de belangstelling voor het industrieel erfgoed, vanaf het midden van de jaren 1960 in Groot-Brittannië, nadien in andere landen, waren het steeds verenigingen en vrijwilligers die het voortouw namen. Zonder hun inzet zou vandaag een groot deel van dat erfgoed reddeloos verloren zijn – en zou veel industrieel erfgoed ook vandaag nog steeds verloren gaan. 2015, Europees Jaar van het Industrieel en Technisch Erfgoed wordt daarom een eerbetoon aan de onbezoldigde en onbaatzuchtige inzet van zovelen, in verenigingsverband of individueel.
De belangrijkste doelstelling van E-FAITH is om in 2015 de contacten en samenwerking tussen verenigingen en vrijwilligers over de grenzen heen aan te moedigen. Samen kunnen deze inderdaad méér bereiken, mekaars werking in inzet ondersteunen, ideeën, ervaringen en expertise uitwisselen. 2015 moet daartoe een aanzet zijn, een eerste stap die verder loopt en een vervolg kent in de jaren nadien. Daarvoor wordt door E-FAITH op de eerste plaats via twee krijtlijnen gewerkt:
E-FAITH stimuleert de verbroedering tussen verenigingen van dezelfde aard en die zich voor een gelijkaardig industrieel erfgoed inzetten. Het gaat dan over verenigingen uit twee verschillende landen die mekaar ontmoeten, mekaar leren kennen, en zich onderling tot samenwerking verbinden – en waarvan bestuursleden en leden op termijn ware vrienden worden
Door de oprichting van grensoverschrijdende thematische stuurgroepen wil men komen tot een gezamenlijke aanpak van een gemeenschappelijke problematiek, of tot samenwerking bij het oplijsten, behouden of ontsluiten van een specifiek type industrieel of technisch erfgoed. Elke stuurgroep wordt getrokken door een vereniging uit één land, en ondersteund door minstens twee verenigingen uit twee andere landen. Bedoeling is dat deze stuurgroepen ook na 2015 hun werking verderzetten en, wie weet, op termijn in aanmerking komen voor ondersteuning via één van de Europese steunprogramma’s. Op dit ogenblik zijn reeds drie stuurgroepen actief, nl.
- gevaarlijk industrieelerfgoed erfgoed’ (vervuild of waarvan de werking niet in overeenstemming is met de wet- en regelgeving over arbeidsveiligheid en -hygiëne)
- fabrieksschoorstenen als symbolen en merktekens in het landschap
- behoud en herbestemming van havenkranen
Andere stuurgroepen zijn in oprichting. Eén daarvan heeft bv betrekking op een Europese campagne ten voordele van het behoud van wind-, water- en rosmolens (M3 Mei Molen Maand, Mai Mois des Moulins, May Month of the Mills). Over deze zal in de loop van volgende weken en maanden gecommuniceerd worden.
Persbericht E-FAITH