Gedurende de zomermaanden van 2012 werden in de provincie Gelderland zo’n 250 activiteiten georganiseerd in het kader van het erfgoedfestival Gelegerd in Gelderland. Dit als vervolg op de eerdere festivals Gelderland 1900-2000 (2006) en Geloven in Gelderland (2008).
Gelegerd in Gelderland stelde drie maanden lang het rijke militaire verleden van de provincie centraal. Het festival eindigde op 22 september met een Grande finale op de Ginkelse Heide bij Ede. Tijdens de Slag om Grolle, van 19 t/m 21 oktober in Groenlo, vindt de epiloog van het festival plaats. Op zaterdagmorgen 20 oktober kijken deelnemers, organisatoren en financiers in de Oude Calixtuskerk in Groenlo nog eenmaal terug op het festival en bespreken ze met elkaar de successen en leerpunten. In Groenlo zal ook de Bandritzer 561 nog te bezoeken zijn, de intrigerende tijdmachine die speciaal voor het festival werd ontwikkeld. Bezoekers van de Slag om Grolle krijgen een laatste kans om een gratis tijdreis te maken naar het militaire verleden van Gelderland.
De Bandritzer wordt op zaterdag 20 oktober in Groenlo overgedragen aan het vfonds, het fonds dat de tijdmachine financieel mogelijk heeft gemaakt. Het vfonds wil de Bandritzer 561 in de toekomst gaan inzetten voor bijzondere activiteiten en voorlichtingsdoeleinden, zoals bij oorlogs- en verzetsmusea, scholen en bevrijdingsfestivals. “De Bandritzer is voor ons de tijdmachine die we willen; aandacht voor het verleden en daarmee investeren in behoud van vrede voor de toekomst. Geschikt voor jong en oud snel maar wel met een duidelijk doel: VREDE!”, aldus Ton Heerts, directeur van het vfonds.
Ruim 250.000 bezoekers voor 250 activiteiten in Gelderland
Gelegerd in Gelderland is uitgegroeid tot het grootste erfgoedfestival van Nederland. Tijdens dit drie maanden durende festival werden, verspreid over de provincie, ca. 250 verschillende activiteiten georganiseerd. In die activiteiten werd aandacht besteed aan het omvangrijke militaire erfgoed in Gelderland en aan de effecten van militaire gebeurtenissen op landschap, burgers en militairen. Er waren activiteiten op allerlei niveaus voor allerlei doelgroepen: van ludiek tot serieus en van kleinschalig tot overweldigend. Voor gezinnen met kinderen en historische fijnproevers, voor toeristen en veteranen. De activiteiten werden georganiseerd door ongeveer honderd samenwerkende organisaties: musea en historische verenigingen, maar ook veteranenorganisaties en living history-gezelschappen. En met een geweldig resultaat, de activiteiten werden bezocht door in totaal meer dan 250.000 bezoekers.
Grande finale
Op zaterdag 22 september vond de spectaculaire slotmanifestatie van het festival Gelegerd in Gelderland plaats. Op de Ginkelse Heide in Ede, waar tegelijkertijd de Airborne Herdenking plaatsvond, werd door middel van een uitgebreid programma met historische presentaties en muziek het erfgoedfestival afgesloten. Bezoekers konden de hele dag kennismaken met hoogtepunten uit de Gelderse militaire geschiedenis, verbeeld op de Ginkelse Heide in Ede door 36 groepen met in totaal meer dan 400 deelnemers en re-enactors. De manifestatie werd georganiseerd in samenwerking met de gemeente Ede en Airborne Feelings. ’s Middags gaven gedeputeerde dr. Annemieke Traag en burgemeester Cees van der Knaap van Ede het eindschot van het festival met de Historische Veldartillerie (een kanon getrokken door 8 paarden).
Geeft Acht!
In het kader van het festival maakte TV Gelderland de zesdelige serie ‘Geeft Acht!’ over de dienstplicht met onderwerpen als de keuring, orde en gezag, verveling en vermaak, materieel en huisvesting. De serie werd gepresenteerd door Marlies Claasen. De uitzendingen in juli en augustus werden door ruim 800.000 mensen bekeken.
Educatie
Speciaal voor kinderen waren er tijdens het festival ook tal van ingrediënten. Er waren riddertoernooien, kinderen konden kennismaken met middeleeuwse beroepen en spelletjes, leren (kruis)boogschieten, stokvechten en vendelzwaaien, ze konden deelnemen aan het bivakleven van soldaten en op tijdreis in de tijdmachine, de Bandritzer 561. De afscheidsmusical voor groep 8 die onder de titel You are History! aan alle Gelderse scholen ter beschikking is gesteld, werd enkele tientallen malen op scholen in de provincie uitgevoerd. Het Vakantieboek dat in het kader van het festival is uitgegeven viel overal in de provincie in goede aarde. Bibliotheken en deelnemende musea werden massaal bezocht door kinderen en (groot)ouders die een gratis exemplaar kwam afhalen. Het Vakantieboek staat boordevol met strips, spelletjes, puzzels en verhalen over de Gelderse geschiedenis. De noviteiten in het Vakantieboek zoals een Augmented Reality layar waarmee strips middels bewegend beeld en geluid tot leven komen en een viral waarmee kinderen zelf een filmpje kunnen maken vonden de kinderen helemaal top.
Tentoonstellingen
Drie musea, het Vlakhof in Nijmegen, Museum Bronbeek in Arnhem en Stadsmuseum Harderwijk brachten samen via tentoonstellingen het verhaal van de koloniale militairen tot leven. CODA Museum in Apeldoorn organiseerde met Militairen op de Veluwe deze zomer een tentoonstelling over ruim anderhalve eeuw militaire aanwezigheid op de Veluwe.
In totaal waren er tijdens het festival verspreid over de provincie – in musea en op andere locaties – 33 tentoonstellingen te bezichtigen. Een beperkt deel daarvan is nog steeds te bezichtigen.
Tijdmachine: de Bandritzer 561
De activiteiten van Gelegerd in Gelderland werden met elkaar verbonden door de Bandritzer 561. Deze rondreizende multimediashow was op veel plaatsen en bij diverse evenementen in de provincie te zien. In de Bandritzer 561 konden bezoekers aan de hand van korte films een tijdreis maken langs verschillende episodes uit de Gelderse militaire geschiedenis. Op de 34 locaties waar de Bandritzer te zien was hebben in totaal 12.000 mensen een tijdreis gemaakt. De Bandritzer 561 werd gefinancierd door het vfonds en zal op 20 oktober aan dit fonds worden overgedragen.
Boek ‘In Dienst’
In het kader van het festival verscheen een tiental boeken waaronder Militairen op de Veluwe en Het vergeten korps, de geschiedenis van de Koloniale Reserve. Naar aanleiding van een Oral History-cursus in het kader van Gelegerd in Gelderland werd tijdens de slotmanifestatie het boek ‘In Dienst’ gepresenteerd. Het boek bevat verhalen op basis van interviews, maar ook verhalen uit het programma ‘Geeft Acht!’ van TV Gelderland en anekdotes die zijn achtergelaten op het verhalendeel van www.gelegerdingelderland.nl. Ze gaan over dienstplicht, maar ook over het werk voor defensie en de Burger Bescherming. De verhalen zijn in een historische context geplaatst en beslaan de periodes ’40-’50, ’60-’70 en ’80-’90.
Organisatie Gelegerd in Gelderland
Gelegerd in Gelderland is georganiseerd door: stichting Gelders Erfgoed, Gelders Archief, Gelders Genootschap en CODA Museum.
Het festival werd financieel ondersteund door de Provincie Gelderland, VSBfonds, Vfonds, Mondriaan Stichting, Prins Bernhard Cultuurfonds, Stichting Zabawas en de Koninklijke Landmacht.