Op 3 maart werd bekend dat de gemeente Hilversum een vergunning heeft verleend aan eigenaar BOEi om in de Clemenskerk aan de Bosdrift een grote winkel in tweedehands artikelen te vestigen. Wethouder Van der Want is voorstander van het plan, maar de Stichting Vrienden van de Clemenskerk en diverse omwonenden toonden aan dat het plan niet alleen ongewenst is maar ook in strijd met de wettelijke bepalingen rondom het bestemmingsplan. Het positieve besluit van de gemeente wekt dan ook verbazing.
Architect Dudok hechtte veel belang aan samenhang en schoonheid in de sociale woningbouw. Bij zijn ontwerp van de zuidelijke Bloemenbuurt behandelde hij de pasgebouwde Clemenskerk als een kroonjuweel, waar hij verschillende zichtlijnen op liet uitkomen. Na de sluiting van de rooms-katholieke kerk in 1995 wist de Stichting Vrienden van de Clemenskerk met steun van het Cuypersgenootschap en de gemeente via juridische procedures tegen het Bisdom Haarlem de sloop van het monument te voorkomen. Na aankoop van de verwaarloosde kerk eind 2010 door BOEi, een landelijke ontwikkelingsmaatschappij voor industrieel erfgoed, kon de 3,8 miljoen euro subsidie van rijk en provincie die al gereed lag voor de renovatie worden benut.
De restauratie verliep voorspoedig en daarmee diende zich de vraag aan wat het gebouw voor nieuwe functie zou krijgen. De Vrienden van de Clemenskerk pleitten voor een combinatie van functies, waarbij een muziekpodium gehandhaafd zou blijven. Bij cultureel gebruik in het verleden bleek de kerk nl. over een uitstekende akoestiek te beschikken en door de jaren heen bleef er veel animo om het kerkgebouw te huren voor concertuitvoeringen en andere activiteiten. Het Bisdom Haarlem stelde bij de overdracht de voorwaarde dat het gebouw enkel voor maatschappelijke doeleinden gebruikt zou worden, op een wijze die overeenkomt met de waardigheid van een voormalig kerkgebouw; verkoop van alcohol werd daarbij uitgesloten.
Voorbeelden elders tonen dat de herbestemming van kerkgebouwen mooie resultaten kan opleveren. Stadsherstel Amsterdam heeft veel voormalige kerken met succes een nieuwe sociale en culturele functie kunnen geven. Eigenaar BOEi bleek echter niet te willen werken aan planvorming voor een combinatie van functies in de Clemenskerk. BOEi gaf aan met slechts één huurder in zee te willen gaan en niet zelf als beheerder van de ruimte te willen optreden. Wethouder Eric van der Want (D’66) ondersteunde de optie van een muziekpodium in het monument evenmin. Naar zijn mening had Hilversum al genoeg podia en wilde de gemeente hier zeker niet in investeren. Hij koos enkel voor investeren in De Vorstin en het MCO en voerde gedurende zijn termijn verder een flinke sanering en privatisering door van culturele organisaties in Hilversum.
Van der Want besloot om geen enkele sturing te geven aan de nieuwe functie van de Clemenskerk voor de Bloemenbuurt, een wel zeer liberaal standpunt ten opzichte van de toekomst van zo’n belangrijk monument. Hij gaf BOEi – met wie hij inmiddels ook samenwerkte voor de herbestemming van het Klooster De Stad Gods – de vrije hand bij de keuze en liet de gemeente enkel op randvoorwaarden toetsen. De gemeente bood aan om indien nodig ook een afwijking mogelijk te maken van het bestemmingsplan, dat maatschappelijke doeleinden voorschrijft, en soepel om te gaan met de benodigde vergunning hiervoor. Het plan om in de Clemenskerk een grote winkel voor tweedehands artikelen te vestigen werd voor de buurt verzwegen tot de overeenkomst met de ondernemers rond was en de aanvraag voor de vergunning werd ingediend.
De Stichting en omwonenden dienden hierop bij de gemeente zienswijzen in, waarin wordt aangevoerd dat het verlenen van de vergunning strijdig is met landelijke en lokale wetgeving en dat het vestigen van zo’n grote winkel in een woonwijk onacceptabele overlast en risico’s met zich meebrengt. Winkels in kerkgebouwen elders in het land -met uitzondering van boekwinkels- kunnen op weinig waardering rekenen. Het gebruik wordt algemeen ervaren als strijdig met de betekenis van zo’n gebouw. Het besluit van BOEi en de gemeente om de maatschappelijke bestemming van het kroonjuweel terzijde te schuiven, ten gunste van een functie als luxe koopjeshal lijkt echter vast te staan; zelfs als daarvoor een loopje met de wet moet worden genomen.
Meer informatie via www.clemenskerkhilversum.nl
Persbericht Stichting Vrienden van de Clemenskerk