Donderdag 15 mei komt het volledig gerestaureerde maquetteschilderij van de Grote Kerk terug in de Alkmaarse moederschoot. Het is omstreeks 1490 -1510 – tijdens de bouw van de kerk – geschilderd, door de Meester van Alkmaar en aangevuld door de broer van Jacob Cornelisz. van Oostsanen, Cornelis Buys.
De eigenaar van het schilderij, Stichting Behoud Monumentale Kerken Alkmaar e.o., gaf 10 jaar geleden opdracht om het schilderij te herstellen. De terugkomst van deze ‘verloren zoon’ is een hoogtepunt in de geschiedenis van de Grote Kerk. De ceremoniële onthulling wordt verricht door burgemeester Piet Bruinooge en restaurator Martin Bijl, voorheen hoofdrestaurator van het Rijksmuseum.
Zeldzaam
Maquetteschilderijen werden toentertijd gemaakt als voorbeeld van het nog te bouwen gebouw. Ze zijn zeldzaam en Nederland telt er maar vijf. Opvallend aan het maquetteschilderij van de Alkmaarse Grote Kerk is dat het geschilderd is toen een deel van de kerk al klaar was. Waarschijnlijk was het bedoeld om fondsen te werven voor de voltooiing van de bouw. De voorstelling is geschilderd op vier houten planken. Voor het afbeelden van de toren is later een langere plank toegevoegd, waardoor het schilderij een opmerkelijke L-vorm kreeg.
De Stichting Behoud Monumentale Kerken Alkmaar e.o. onderkende 10 jaar geleden het belang van het behoud van dit bijzondere schilderij. Het is een belangrijk icoon in de geschiedenis van de kerk èn van Alkmaar. De stichting liet zich bij de restauratie adviseren door de gemeentelijke vakgroep Monumenten.
Dikke koek
Het schilderij is in de restauratieperiode in Alkmaar gebleven; in de kundige handen van restaurator Martin Bijl. Bijl, voormalig hoofd restauratie van het Rijksmuseum en gespecialiseerd in restauratie van schilderijen uit de 15de – 17de eeuw, had een enorme klus aan het herstel van het restauratiewerk van zijn voorgangers: provisorisch gestopte kieren, doorstekende spijkerkoppen en schilderwerk afgelakt met een robuuste ‘beschermlaag’. Van enige kleur was weinig meer te zien. Bijl: “Ik heb bij elkaar wel tweeduizend scalpels gebruikt om laag voor laag die dikke koek eraf te halen.” De klus duurde dan wel ruim 10 jaar, maar Bijl heeft er ook nog veel vrije tijd in gestopt: “Ik wilde graag iets doen voor mijn geboortestad en voelde aan mijn water dat dit iets bijzonders was.”
Cornelis Buys
Dit maquetteschilderij is gemaakt door de Meester van Alkmaar en aangevuld met een laatste paneel in de stijl van Jacob Cornelisz. van Oostsanen, die in de Grote Kerk ook de plafondschildering van het Laatste Oordeel maakte. Op het moment is er in de Grote Kerk een tentoonstelling over zijn werk: “Van Oostsanen komt thuis’.
Restaurator Bijl vermoedt dat het maquetteschilderij van de hand is van de broer van Van Oostsanen, Cornelis Buys. De periode dat Buys leefde valt precies samen met de periode dat dit schilderij is gemaakt. Het is zeer waarschijnlijk dat Buys is opgeleid door zijn broer, bovendien waren beiden werkzaam in Alkmaar.
Persbericht Gemeente Alkmaar