Het verhaal achter een Romeins graf, gevonden in 2001 in het centrum van Nijmegen, blijkt anders dan aanvankelijk gedacht. Archeologen dachten destijds dat het graf toebehoorde aan een welvarende vrouw, maar nieuw onderzoek werpt een ander licht op deze vondst.
“Het is een waarschuwing voor ons als archeologen: zorg dat je je onderzoek goed gedaan hebt,” aldus Joep Hendriks, archeoloog bij de gemeente Nijmegen. “Als je op basis van een paar vluchtige onderzoeken een beeld vertelt, dan moet je dat bijna altijd gaan herschrijven.”
Het graf werd ontdekt tijdens rioleringswerkzaamheden in de Burchtstraat. Het skelet werd gevonden in een loden sarcofaag, wat zeer zeldzaam is in Nederland, en werd zodoende bekend als de ‘Loden Lady’. Onderzoekers gingen er toen van uit dat de vrouw tot de Romeinse elite behoorde, aangezien zulke kostbare grafkisten alleen door de rijken werden gebruikt. Nieuw onderzoek wijst echter uit dat de sarcofaag tweedehands is.
Tweedehandsje
“Het is een gebruikte kist die ze weer binnenstebuiten hebben gevouwen. De versiering die normaal altijd buiten op het lood zit, die zit hier aan de binnenkant,” zegt Hendriks. “We hadden ook alleen maar een afdektegel, geen loden deksel – wat je wel zou verwachten bij een mooie complete begraving in een sarcofaag.”
Bovendien blijkt de kist veel te groot voor de dame. “Zij is iets meer dan van 1,60 meter lang en de kist is 2 meter, terwijl die meestal op maat zijn gemaakt. Lood is kostbaar, dus waarom zou je het 20, 30 centimeter groter gaan maken? Het is een simpele economische redenering. Al kan de ruimte ook voor grafgiften bedoeld zijn.”
Ook het skelet zelf vertelt een ander verhaal. Afgesleten rugwervels en beginnende artrose wijzen op zware fysieke arbeid. Slijtage aan de tanden suggereert dat de vrouw haar gebit mogelijk gebruikte als gereedschap. “Je kan zien dat ze herhalende handelingen heeft uitgevoerd waarbij je kracht moet zetten met je tanden. Misschien bij het verwerken van huiden of planten. Op een gegeven moment gaat dat slijten.”
Een kapster voor de vrouw des huizes?
De vraag blijft hoe deze vrouw uit een lagere klasse in een hergebruikte dure kist terechtkwam. Volgens Hendriks zou het kunnen dat deze dame een geliefd lid van het huishouden van een rijke familie is geweest, bijvoorbeeld een ornatrix, een kapster die de vrouw des huizes hielp bij het kleden en haarverzorging. “Die stond dicht bij het hoofd van de huishouding. Ze behoorden niet tot de topelite, maar stonden er wel heel dichtbij. Je kunt je dus voorstellen dat als zo iemand overleed, de meesteres meebetaalde aan de begrafenis. De Loden Lady is ook begraven met haarnaalden, die hoorden bij het werk van een ornatrix.”
Hendriks waakt echter voor overhaaste conclusies. “Andere interpretaties zijn natuurlijk ook mogelijk, zoals een door hard werken rijk geworden ambachtsvrouw of toch de mater familias zelf uit betere kringen: in Romeins Nijmegen was ook een tweedehands loden kist al héél bijzonder.”
Verder onderzoek
Naast de voorlopige onderzoeksresultaten, hoopt Hendriks meer te ontdekken met moderne technieken die 25 jaar geleden nog niet beschikbaar waren. Dankzij DNA-onderzoek kan haar afkomst bepaald worden en isotopenanalyse van haar tanden kan onthullen waar ze is opgegroeid.
“Nijmegen was een smeltkroes destijds. Aan de overkant van de Waal woonden vooral mensen van lokale herkomst, maar de stad werd gesticht door mensen uit Gallië, soldaten uit Spanje, mensen uit alle hoeken van het Romeinse Rijk, van het oostelijke mediterrane gebied tot aan Engeland. Je kon ze allemaal tegenkomen. We willen de Loden Lady een plek geven in die gemêleerde samenleving.”
Uiteindelijk zal er op basis van het DNA-onderzoek een betere gezichtsreconstructie kunnen worden gemaakt, maar dit kan nog enkele jaren duren. Ondertussen wijdt het Valkhof Museum een expositie aan de Loden Lady (te zien t/m 30 maart 2025), waar ook een askist met crematieresten te zien is die eveneens in 2001 werd gevonden.