Na drie succesvolle maanden vond zaterdag 22 september de spectaculaire Grande Finale van het erfgoedfestival Gelegerd in Gelderland plaats. In de zon op de Ginkelse Heide bij Ede werd door middel van een uitgebreid programma met historische presentaties en muziek het grootste erfgoedfestival van Nederland afgesloten. De slotmanifestatie werd gecombineerd met de Airborne Luchtlandingen. Ruim 1000 parachutisten maakten een sprong ter ere van de militairen die deelnamen aan Operatie Market Garden in september 1944. Met zo’n 75.000 bezoekers was er enorme belangstelling voor slotmanifestatie en de luchtlandingen. Het is duidelijk dat militaire geschiedenis lééft, bij jong en oud, maar ook bij de honderd verschillende organisaties in Gelderland die aan het festival hebben meegewerkt.
Uitgebreid programma
Eind juni ging het erfgoedfestival bij Museum Bronbeek in Arnhem van start. Meer dan 250 activiteiten werden in de afgelopen drie maanden verspreid over de gehele provincie Gelderland georganiseerd. Tijdens de Grande Finale konden bezoekers nog één keer genieten van hoogtepunten uit 2000 jaar Gelderse militaire geschiedenis. 36 groepen met in totaal meer dan 400 deelnemers en re-enactors verzorgden een uitgebreid programma met historische presentaties. Er waren verschillende indrukwekkende static shows van oude legervoertuigen en transportmiddelen van het Beroepsleger. Uiteenlopende muziekoptredens zorgden voor een bijbehorende sfeer, zoals van Sgt. Wilson’s Army Show die liedjes uit de tijd van de Tweede Wereldoorlog opvoerde.
Bandritzer 561
De Bandritzer 561 kon uiteraard niet ontbreken tijdens de Grande Finale. De bijzondere tijdmachine was op meer dan 30 plaatsen in Gelderland te zien en verbond drie maanden lang alle onderdelen van het festival met elkaar. Aan de hand van korte films konden bezoekers afreizen naar bijzondere episodes uit de Gelderse geschiedenis. Tijdens de slotmanifestatie stond er de hele dag een rij van mensen die de tijdreis wilden maken. Uiteindelijk hebben 550 bezoekers dit kunnen doen, het maximum aantal bezoekers dat mogelijk is op één dag. In totaal hebben gedurende het festival bijna 11.000 mensen de Bandritzer bezocht. Het intrigerende voertuig is nog twee keer in Gelderland te zien en gratis te bezoeken: van 9 t/m 11 oktober bij het Provinciehuis in Arnhem en voor het laatst bij de Slag om Grolle, de epiloog van het festival op 20 oktober. Daarna wordt de Bandritzer 561 overgedragen aan het vfonds.
400 re-enactors
In het bos bij ‘t Wijde Veld lieten 400 re-enactors in acht verschillende tijdvakken 2000 jaar geschiedenis herleven voor het publiek. Tijdens het drukbezochte gladiatorengevecht werd toegelicht hoe dit er in de Romeinse tijd aan toe ging. Enkele honderden bezoekers luisterden naar het verhaal van een gedeserteerde soldaat uit het Franse leger dat op zeer komische wijze verteld werd. Kampementen uit de Eerste Wereldoorlog en de Tachtigjarige Oorlog gaven de vele bezoekers een kijkje in het leven van de soldaat van toen. Kinderen konden boogschieten, kregen zwaardvechtles en konden stokvechten met middeleeuwse soldaten. Een Rode Kruispost en evacués uit de omgeving van Arnhem in 1944 maakten de militaire geschiedenis compleet.
Beroepsleger
Op de weide naast het bosje konden bezoekers onder begeleiding van verschillende schutterijen een proef wagen met een kruisboog. Het Beroepsleger toonde een groot aantal verschillende voertuigen en de communicatietechnologie van nu. Even verderop waren displays van voertuigen uit de tijd van de Koude Oorlog en van VN-missies te zien. Kinderen (en volwassenen) konden in de imposante voertuigen zitten en klimmen, wat veelvuldig werd gedaan. De Big Band van de Koninklijke Marechaussee zorgde hier voor de muzikale aankleding.
Reuzenkatapult
De bijzondere aanwezigheid van de trebuchet trok veel belangstellenden. Deze een enorme katapult werd in de middeleeuwen gebruikt om bij de belegering van een stad projectielen tegen of over de stadsmuur heen te slingeren. Een leermeester en leerlingen van BORN Bouwopleiding hebben in opdracht van de Stichting Gebroeders van Limburg een levensgrote replica gebouwd. Het gevaarte weegt ongeveer 9 ton en heeft een slingerarm van bijna 9 meter. Tijdens de Grande Finale demonstreerde de groep Gebroeders van Limburg de indrukwekkende werking van de trebuchet door verscheidene keren (ongevaarlijke) projectielen af te schieten. Voor alle bezoekers werd zo duidelijk waarom dit wapen zo gevreesd was in de middeleeuwen.
Boek In dienst
Tijdens de Grande finale werd het boek In dienst gepresenteerd. Naar aanleiding van een Oral History-cursus in het kader van Gelegerd in Gelderland interviewden cursisten oud-dienstplichtigen over hun militaire leven in Gelderland. Het boek bevat naast verhalen op basis van deze interviews, ook verhalen uit het programma ‘Geeft Acht!’ van TV Gelderland en anekdotes die zijn achtergelaten op het verhalendeel van www.gelegerdingelderland.nl. Ze gaan over dienstplicht, maar ook over het werk voor defensie en de Burger Bescherming. De verhalen zijn door dr. Jette Jansen in een historische context geplaatst en beslaan de periodes ’40-’50, ’60-’70 en ’80-’90. De eerste exemplaren werden door projectleider prof. dr. Dolly Verhoeven met behulp van een groep militairen gepresenteerd aan gedeputeerde dr. Annemieke Traag en de burgemeester Cees van der Knaap van Ede. Het boek In dienst is onder andere te koop via www.gelderserfgoed.nl.
Luchtlandingen
Tegelijk met de Grande Finale van Gelegerd in Gelderland vond de jaarlijkse Airborne Herdenking plaats. Engelse, Canadese, Amerikaanse, Nederlandse, Duits, Poolse en Belgische parachutisten herdachten met hun sprong de massale luchtlanding van Operatie Market Garden op 17 september 1944. Historische Dakota en Hercules-vliegtuigen vlogen vanuit Eindhoven af en aan om de mannen en een enkele vrouw boven de Ginkelse Heide te droppen. Tientallen oorlogsveteranen en hun naasten waren aanwezig om te herdenken en de luchtlandingen te aanschouwen. Met 1020 parachutisten was het de grootste mass-drop van para’s sinds de Tweede Wereldoorlog.
Eindschot
‘s Middags gaf gedeputeerde Annemiek Traag samen met burgemeester van der Knaap van Ede het eindschot van het festival met de Historische Veldartillerie (een kanon getrokken door 8 paarden). Met drie harde kanonschoten werden de Grande Finale en Gelegerd in Gelderland officieel afgesloten. De Grande finale kwam tot stand dankzij de samenwerking tussen de festivalorganisatie Gelegerd in Gelderland, Airborne Feelings en de gemeente Ede. Gelegerd in Gelderland wordt georganiseerd door stichting Gelders Erfgoed, Gelders Archief, Gelders Genootschap en CODA Museum. Het festival wordt financieel ondersteund door de Provincie Gelderland, VSBfonds, Vfonds, Mondriaan Stichting, Prins Bernhard Cultuurfonds, Stichting Zabawas en de Koninklijke Landmacht.
250 activiteiten in Gelderland
Gelegerd in Gelderland is het grootste erfgoedfestival van Nederland. Tijdens dit drie maanden durende festival werden, verspreid over de provincie, ca. 250 verschillende activiteiten georganiseerd. In die activiteiten is aandacht besteed aan het omvangrijke militaire erfgoed in Gelderland en aan de effecten van militaire gebeurtenissen op landschap, burgers en militairen. Er waren activiteiten op allerlei niveaus voor allerlei doelgroepen: van ludiek tot serieus en van kleinschalig tot overweldigend. Voor gezinnen met kinderen en historische fijnproevers, voor toeristen en veteranen. De activiteiten werden georganiseerd door ongeveer honderd samenwerkende organisaties: musea en historische verenigingen, bibliotheken maar ook veteranenorganisaties en living history-gezelschappen.
Na de sluiting van het festival is er nog een epiloog. Deze maakt deel uit van de Slag om Grolle in Groenlo van 19 t/m 21 oktober 2012.