Vaklieden zoals restauratietimmerlieden, -metselaars en –schilders zijn onmisbaar bij het uitoefenen van restauraties. De aanmeldingen voor deze opleidingen lopen echter drastisch terug. Vertrekkend Rijksadviseur Cultureel Erfgoed onderzocht hoe ernstig deze dreiging is en wat de behoefte is aan restauratiespecialisten.
Knelpunten in onderwijs
Het probleem ontstaat al op VMBO-niveau. Weinig leerlingen melden zich aan voor bouw met als gevolg dat schoolbesturen het pakket bouwtechniek niet blijven aanbieden of onderdeel maken van een groter pakket, bv. Techniek. Overleg tussen de VMBO-scholen is nodig zodat een leerling, die voor de bouw kiest, ook feitelijk een opleiding daarvoor kan volgen die niet te ver van zijn woonplaats ligt.
Ten tweede zijn de gespecialiseerde opleidingen voor restauratie aan de Regionale Opleidingscentra (ROC’s) lastig in stand te houden. Het aantal leerlingen per opleiding is laag: onder de 10 leerlingen is zeker geen uitzondering. Dat is een probleem omdat ROC’s klassen van zo’n 18 leerlingen willen om de kosten te dekken. Door deze terugloop zijn er al restauratieopleidingen verdwenen. De Rijksadviseur bepleit daarom het behoud van deze cruciale vakopleidingen, ook op de hogere niveaus in het MBO (en het HBO). Zo krijgen leerlingen een perspectief om te kunnen doorleren en groeien in hun vak.
Ten derde blijkt het creëren van leerlingenplaatsen aan opleidingsbedrijven een groot knelpunt. De echte vaardigheid krijgt de leerling immers ‘op het werk’ onder de knie. Bedrijven zijn verantwoordelijk voor de praktijkbegeleiding van leerlingen. Door de crisis in de bouw en door de toename van eenmansbedrijven (die geen leerlingen aannemen), neemt het aantal bedrijven die leerlingen kunnen opleiden drastisch af.
Voor kleinere vakopleidingen van bijvoorbeeld smeden, molenmakers en natuursteenbewerkers is de situatie nijpender. Deze kleinere beroepsgroepen hebben meestal zelf een eigen opleidingsplek in het land gecreëerd, omdat de opleidingscentra zelf daarin niet voldoende kunnen voorzien. De Rijksadviseur stelt voor om de specialisaties in deze beroepen buiten het reguliere onderwijs te laten plaatsvinden. Dat kan alleen als er van rijkswege een vorm van medefinanciering wordt geboden.
De bouwopgave verschuift in de laatste jaren van nieuwbouw naar renovatie en hergebruik van bestaande bouw. Voor het opknappen van deze karakteristieke gebouwen bestaan subsidies. Om efficiënte besteding van restauratiegelden te garanderen en kwalitatief hoogwaardig te blijven restaureren, zijn goed opgeleide vakmensen onmisbaar. Nu en in de toekomst.
750.000 euro voor St. Bavo
Het advies ‘Aandacht voor Restauratieambachten’ is aangeboden op donderdag 1 november in de Haarlemse Kathedrale Basiliek St. Bavo aan de voorzitter van Bouwend Nederland Elco Brinkman en de gedeputeerde van Cultuur van de Provincie Noord Holland Elvira Sweet. Ter gelegenheid hiervan, kondigde de Provincie Noord-Holland het besluit aan om de restauratie van de St. Bavo met 750.000 euro te subsidiëren. Dit bedrag wordt besteed aan het museum in de crypte, de toekomstige schatkamer van de kathedrale basiliek. Tien andere restauratieprojecten ontvingen in deze subsidieronde ook een bijdrage van de Provincie Noord-Holland.