Winkel met eigen producten, bakkerij, restaurant, bezoekerscentrum: zomaar een greep uit nevenbestemmingen van molens. Om het onderhoud van de molens te kunnen blijven betalen, moet gezocht worden naar nieuwe vormen van structurele inkomsten. In hoeverre zijn nevenbestemmingen een middel om molens in stand te houden? Dit is één van de hoofdvragen in het rapport Molentoekomst van De Hollandsche Molen.
Een derde van alle molens heeft inmiddels een andere bestemming naast de primaire van het malen. In de meeste gevallen is dat een educatieve: groepsbezoeken en rondleidingen aan schoolklassen bijvoorbeeld. Op de tweede en derde plaats staan een winkel of verkoop van eigen producten, en bewoning. Vaak worden meerdere nevenfuncties met elkaar gecombineerd, en worden bijgebouwen gebruikt omdat de ruimte in de molen klein is. Binnen het molenveld gaat de voorkeur uit naar ‘moleneigen’ functies zoals een winkel. Het vergroten van de eigen inkomsten (voor onderhoud) is de belangrijkste reden voor het zoeken naar nevenbestemmingen.
Geschikt – ongeschikt
Voor welk soort nevenbestemming een molen geschikt is, is afhankelijk van het type molen, de beschikbare ruimte en de ligging. De meest succesvolle nevenbestemmingen hebben een aantal gemeenschappelijk factoren, waaronder veel beschikbare ruimte en een enthousiast persoon als drijvende kracht. Omdat meerdere criteria het succes bepalen, blijft nevenbestemming maatwerk. Op de simpele vraag in hoeverre het een middel is om molens in stand te houden, valt geen eenduidig antwoord te geven, omdat verschillende factoren een rol spelen. Bovendien kan nevenbestemming op de langere termijn financieel pas wat opleveren, omdat eerst een investering terugverdiend moet worden.
Molen De Roos
Wat er zoal mogelijk is op het gebied van nevenbestemming, is goed te zien bij de molen De Roos in Delft. Deze molen maalt biologische tarwe, spelt en rogge, dat wordt verkocht in de molenwinkel ‘Ambacht’. Daar zijn ook andere streekgebonden producten te koop, zoals groenten van lokale boeren, ambachtelijke worst en boerenkaas. De molenaar werkt samen met DOEL van ggz Delfland. Deelnemers uit de dagbesteding helpen één dag per week met malen en inpakken. Op deze manier vervult De Roos ook een sociale functie. Verder is ‘Kistje vol Smaak!’ in het pakhuis naast de molen gevestigd. Dit bedrijf verkoopt biologische groenten, fruit en streekgebonden producten van het seizoen, en bezorgen deze per bakfiets in Delft.
