Op 5 februari 2026 hebben de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), de Provincie Zeeland, het Bisdom Breda en de gemeenten Borsele, Goes, Hulst, Sluis en Terneuzen een samenwerkingsovereenkomst ondertekend voor het behoud en de toekomstgerichte aanpak van rooms-katholieke kerkgebouwen in Zeeland.
De overeenkomst werd bekrachtigd in de Sint-Willibrordusbasiliek en heeft een looptijd van vijf jaar. Het is voor het eerst in Nederland dat op deze schaal gezamenlijk wordt samengewerkt aan de toekomst van rooms-katholieke kerkgebouwen.
Kerkgebouwen onder druk
Kerkgebouwen bepalen al eeuwen het Nederlandse landschap, ook in Zeeland. Ze zijn niet alleen herkenningspunten in stad en dorp, maar vervullen tevens een sociale en religieuze functie. Met name de rooms-katholieke kerkgebouwen zijn sterk verweven met de geschiedenis en het gemeenschapsleven in de provincie.
Tegelijkertijd staat de toekomst van deze gebouwen onder druk. Ontkerkelijking, demografische veranderingen en afnemende financiële middelen maken het voor parochies steeds moeilijker om kerkgebouwen te onderhouden. In toenemende mate verliezen gebouwen hun oorspronkelijke functie. Dat vraagt om een zorgvuldige en respectvolle herbestemming, waarbij zowel de religieuze als de cultuurhistorische waarde behouden blijft.
De nieuwe samenwerkingsovereenkomst markeert het begin van een gezamenlijke aanpak. De betrokken partijen erkennen dat de opgave complex is en meerdere belangen raakt. Door vroegtijdige afstemming en samenwerking willen zij tot keuzes komen die recht doen aan de religieuze, maatschappelijke en erfgoedwaarden van de gebouwen.
Voortbouwen op bestaande initiatieven
De overeenkomst sluit aan bij initiatieven die de afgelopen jaren al zijn ontwikkeld. Het Bisdom Breda heeft met het beleid ‘Kerkgebouwen in de missionaire parochie’ en het ‘Protocol (her)bestemming kerkelijke gebouwen’ kaders opgesteld voor een zorgvuldige omgang met kerkgebouwen, waarbij pastorale continuïteit en religieuze betekenis centraal staan.
Daarnaast hebben gemeenten, mede met steun van de RCE, kerkenvisies opgesteld. In deze strategische documenten wordt het totale kerkenbestand binnen een gemeente of regio in kaart gebracht. De visies komen tot stand in overleg met kerkeigenaren, inwoners en erfgoedorganisaties en vormen een basis voor toekomstgerichte besluitvorming.
De Provincie Zeeland vervult binnen de samenwerking een rol als ondersteuner, adviseur en verbinder. Vanuit het Programma Toekomst Religieus Erfgoed stimuleert de RCE kennisontwikkeling en samenwerking tussen overheden en kerkelijke partijen.
Maatwerk en duurzame toekomst
De samenwerking richt zich op maatwerk per kerkgebouw. Daarbij worden sociaal-maatschappelijke, demografische, pastorale en erfgoedtechnische aspecten betrokken in het besluitvormingsproces. Het doel is om kerkgebouwen, waar mogelijk, een toekomst te geven waarin zij niet alleen religieus maar ook maatschappelijk van betekenis blijven.
Met deze overeenkomst zetten de betrokken partijen een belangrijke stap in de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het behoud en de toekomst van rooms-katholiek erfgoed in Zeeland. De ambitie is om duurzame oplossingen te vinden die deze gebouwen ook voor komende generaties behouden.