Hoe isoleer je een kerk waar elke zondag nog gekerkt wordt? Wat betekent het verplichte energielabel voor monumenteneigenaren? En waarom is vertrouwen tussen aannemer en opdrachtgever minstens zo belangrijk als het juiste isolatiemateriaal? In de podcastserie ‘Duurzaamheid en Innovatie bij Monumenten’ gaan vakmensen, adviseurs en beleidsmakers in gesprek over het verduurzamen van erfgoed. Alle acht afleveringen zijn te beluisteren via de website van de Routekaart Duurzaam Erfgoed. Er volgen binnenkort nog 4 nieuwe afleveringen.
Kennis delen om te versnellen
De serie is gemaakt door het kennisnetwerk Duurzaamheid & Innovatie van het Gelders Restauratie Centrum (GRC), mede mogelijk gemaakt door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Het doel is helder: de verduurzaming van monumenten in Nederland versnellen door kennis te delen. Niet in een rapport of een richtlijn, maar in een goed gesprek dat je kunt beluisteren in de auto, op de fiets of tijdens de lunchpauze.
Presentator Marjo van Gennip zoekt haar gasten vaak op locatie op: in een kasteel dat net gerestaureerd is, in het historische Huis Aerdt of op het hoofdkantoor van de RCE. De serie begon als pilot van vier afleveringen. Die sloeg aan: de eerste drie werden samen al ruim vijfhonderd keer beluisterd. Daarop volgde een tweede reeks, samen met de RCE, met bredere thema’s en nieuwe gasten. Inmiddels is er een groep van een paar honderd trouwe luisteraars (vakmensen uit de erfgoedsector) die de podcast volgen en helemaal beluisteren.
Van vakmanschap tot opdrachtgeverschap
De eerste vier afleveringen volgen de keten van een restauratie. In aflevering 1 spreekt GRC-directeur Jan Gersen over vakmanschap: hoe blijft ambachtelijke kennis behouden en wordt die tegelijk klaar voor energietransitie, circulariteit en klimaatadaptatie?
Aflevering 2 gaat over de rol van gemeenten. Erfgoedadviseur Martijn Andela van de gemeente Rheden, mede-auteur van het e-book ‘Een warme jas’, deelt de lessen uit een verduurzamingsproject in Ellecom. In aflevering 3 schuift Marcel de Kroon aan, hoofd bouwkunde bij Geldersch Landschap & Kasteelen. Bij Kasteel Staverden in Ermelo vertelt hij welke duurzame keuzes de stichting als professionele opdrachtgever maakte, en tegen welke uitdagingen zij aanliep. In aflevering 4 komt de uitvoering aan bod. Aannemer Jos Dijkman uit Warnsveld laat zien dat biobased isolatie, dampopen bouwen en slimme installaties in zijn bedrijf inmiddels standaard zijn. Tegelijk bepaalt het monument mede wat kan: in de binnenstad van Zutphen is een warmtepomp of zonnepaneel soms lastig, in het buitengebied is meer ruimte. Zijn belangrijkste les gaat over samenwerking: ‘Het kan, maar je hebt wel vertrouwen nodig in elkaar.’
Energielabel, vocht en vlas
De tweede reeks zoomt in op de vragen waar eigenaren en adviseurs nu mee worstelen. In aflevering 5 leggen Frank Buchner en Jill Vervoort van de RCE uit wat de verplichte invoering van het energielabel voor monumenten betekent, en wat de gevolgen zijn voor eigenaren. Aflevering 6 is gewijd aan bouwfysica, met bouwfysicus Marc Stappers, die al 26 jaar werkt aan gebouwd erfgoed. Een complex onderwerp dat snel in beweging is door klimaatverandering en strengere eisen aan energiebesparing. Wie wil begrijpen waarom isoleren bij een monument nooit ‘zomaar’ kan, begint hier. In aflevering 7 draait het om biobased materialen: van hout, lijnolie, vlas en hennep tot zeewier en mycelium. Jill Vervoort vertelt over onderzoek van de RCE naar mycelium als isolatiemateriaal, samen met de TU Delft en de KU Leuven. Architect Pieter van Dijk van D+B Architecten legt uit waarom biobased voor zijn bureau het vertrekpunt is, ook al vraagt het bij monumenten om zorgvuldige afwegingen. Aflevering 8 sluit af met het DuMo-advies, het duurzaamheidsadvies voor monumenten. Martijn Haitink (Het Oversticht) en Han van der Zanden (OOM Advies) laten zien waarin dit maatwerkadvies verschilt van een standaard energieadvies. Ze bespreken onder meer een rijksmonumentale sociale-huurflat uit 1948 in Rotterdam en de Buitenkerk in Kampen, waar volledige isolatie afviel en alternatieven worden onderzocht. Hun conclusie: met een creatieve blik op gebruik en verbruik is meer mogelijk dan vaak gedacht.
Een rode draad: meer mogelijk dan je denkt
De derde reeks is in de maak. Wie de afleveringen beluistert, hoort steeds hetzelfde geluid. Verduurzamen van een monument is maatwerk, het monument zelf bepaalt de grenzen, en goede kennis van bouwfysica en materialen is onmisbaar. Maar ook: er kan meer dan vaak wordt aangenomen, zeker als eigenaar, adviseur, aannemer en overheid elkaar vertrouwen en kennis delen. Precies dat is waar de Routekaart Duurzaam Erfgoed voor staat.
Luister – en kijk verder
Alle acht reeds gemaakte afleveringen vindt u op duurzaamerfgoed.nl/kennis-inspiratie (kies het filter ‘Podcast’). Vanaf daar kunt u ze direct beluisteren via Spotify; de serie staat ook op Apple Podcasts en YouTube Music. Zoals eerder aangegeven zijn er nog vier afleveringen in de maak.
En als u toch op de website bent: kijk dan ook eens verder rond. In de sectie Kennis & Inspiratie bundelt de Routekaart publicaties, voorbeeldprojecten, webinars, animaties en webtools over het verduurzamen van erfgoed, zoals de Monitor Verduurzaming Monumenten 2025 en inspirerende projecten uit de praktijk. Een goed startpunt voor iedereen die met een monument aan de slag wil.