Onlangs werd in het Limburgse Lottum een unieke negentiende eeuwse pannenoven ontdekt. Deze vondst is zo speciaal, omdat er waarschijnlijk nergens in de verre omtrek zo’n soort oven bewaard is gebleven. Ook niet in de vanouds bekende pannenbakkersplaatsen Tegelen en Echt, terwijl in beide plaatsen op zo’n 20 tot 30 plaatsen dergelijke ovens gelegen moeten hebben. Het is vermoedelijk ook het enige nog overgebleven exemplaar in Nederland.
Ontdekking
De ontdekking werd gedaan door historicus Marcel Dings uit Tegelen-Steijl. Hij werkt momenteel namens de Stichting WIEL aan een boek over het industriële erfgoed van de grofkeramiek in de provincie Limburg. Tijdens zijn speurtocht kwam hij door het gestructureerd uitpluizen van de bronnen tot de conclusie dat in de vroegere gemeente Grubbenvorst in de negentiende eeuw twee pannenbakkerijen gelegen moesten hebben. Nadat beide bedrijven gelokaliseerd waren en in het kerkdorp Lottum gelegen bleken te hebben, volgde een bezoek ter plekke.
Tuincentrum
In Lottum aangekomen bleek dat de naam van een van de productieplaatsen nog in ere wordt gehouden, want hier is nu een tuincentrum gevestigd met de naam Tuincentrum “De Panneschop”. Een gesprek met eigenaar John Seuren bevestigde het idee dat hier nog een schuur van het oude bedrijf stond. Maar bij het bekijken van de schuur bleek al snel dat deze niets met de pannenbakkerij te doen had. Het bleek om een gebouw uit de twintigste eeuw te gaan. Gelukkig kwam de tuincentrum-eigenaar met de opmerking dat ‘vlakbij ook nog een rare oude kelder lag’. Een afdaling in de “kelder” had als resultaat dat Dings meteen aangaf dat het hier duidelijk een oven van een negentiende eeuwse pannenbakkerij betrof. En dat waarschijnlijk verder in geheel Nederland geen enkel ander exemplaar bewaard gebleven is.
Actie
Vervolgens werden enkele acties ondernomen. Als eerste vervolgstap deed Dings archiefonderzoek, om aan te tonen dat hier werkelijk een pannenbakkerij gelegen heeft. De kadastrale gegevens en diverse andere bronnen in het archief van de vroegere gemeente Grubbenvorst bevestigden het vermoeden. Het bedrijf werd in 1843 opgericht door de bewoner van het vlakbij gelegen kasteel Kaldenbroek. Ergens tussen 1910 en 1921 werd het bedrijf beëindigd en werden de gebouwen gesloopt. Gelukkig werd niet alles afgebroken, zodat we nu een indruk kunnen krijgen van zo’n oude oven.
De tweede vervolgstap was het schoonmaken van het bouwwerk. In de oven lag een laag van dertig centimeter modder, die zich in de loop van honderd jaar leegstand in de “kelder” opgehoopt had. Met schop, emmer en kruiwagen werd de modderlaag verwijderd. Vervolgens werd met bezems en borsteltjes de vloer zo goed als mogelijk schoongemaakt.
De derde vervolgstap is nu bezig: het optekenen en documenteren van het bouwwerk. De stookgaten zijn nog duidelijk te zien. De afmetingen zijn niet indrukwekkend in vergelijking met de moderne ovens die tussen de 100 en 200 meter lang zijn. Het exemplaar in Lottum is slechts 6 meter lang! Maar het is een uniek voorbeeld van de ambachtelijke manier van pannen maken in het tijdperk voor de industrialisatie.
Monumentenlijst
Momenteel loopt een procedure om het gebouw op de gemeentelijke monumentenlijst te krijgen. Dit is nodig om het ook in de toekomst in stand te kunnen houden. Want dit is niet vanzelfsprekend, omdat het bouwwerk bedreigingen kent van binnenstromend regenwater bij hoosbuien en van een grote boom in de buurt die tegen de wand drukt. Hopelijk komt er tijdig voldoende bescherming om het bouwwerk ook voor ons nageslacht te behouden.
Caspar Steinebach
Laatste berichten van Caspar Steinebach (toon alles)
- Archeologen speuren in Rossum naar resten oudste burcht Nederland - 17 december 2015
- Grond onder nieuwe woonwijk blijkt goudmijn - 17 december 2015
- Eeuwenoude vondsten langs spoor Haren - 15 december 2015