Cultureel erfgoed wint het van de beschermde beestjes (soms)

‘

Cultureel erfgoed moet vaak opboksen tegen andere belangen, meestal economische. Het komt niet zo vaak voor dat cultureel erfgoed de strijd moet aanbinden met beschermde diersoorten. En de bescherming van diersoorten is vaak sterk, omdat het is vastgelegd in Europese regelgeving. Onlangs, op 26 oktober 2016, heeft de Raad van State in een interessante uitspraak vastgelegd dat het belang van cultureel erfgoed wel degelijk zwaarder kan wegen dan de bescherming van bepaalde diersoorten.

Fort Uitermeer
Waar gaat het om? Fort Uitermeer, gelegen aan de Vecht bij Weesp, is een fort in de Oude en de Nieuwe Hollandse Waterlinie en onderdeel van UNESCO-Werelderfgoed de Stelling van Amsterdam. Op het forteiland staan onder meer een torenfort, een kanonremise, ‘plofhuisjes’ en een manschappenverblijf. De eigenaar van het fort, de provincie Noord-Holland, wil het waardevolle cultuurhistorische object behouden, het voor publiek toegankelijk maken en de geschiedenis ervan tonen. Met handhaving van het militaire karakter en vergroting van de natuur- en landschappelijke waarden. Interessant voor erfgoedtoerist en eco-toerist. Zo omvat het inrichtingsplan een restaurant, een congresruimte, een informatiecentrum, een beheerderswoning, een bed & breakfast en een sloepenhaven

Flora- en faunawet
Bij het behoud van historische forten speelt de natuurlijke omgeving natuurlijk een grote rol. Daar zijn erfgoed en natuur verweven in een samenspel van gebouwde structuren, waterlopen en groen. Dan kunnen ook de belangen van beschermde diersoorten in het geding zijn. Door de werkzaamheden in en rond het fort zouden de vaste rust- en verblijfsplaatsen van een aantal beschermde dierensoorten, waaronder vleermuizen, kikkers, padden en modderkruipers, worden verstoord. Ook als er speciale maatregelen worden getroffen. Daarom is een ontheffing van de Flora- en Faunawet nodig, die alleen in speciale gevallen wordt verleend. Alleen bij een ‘dwingende reden van groot openbaar belang’ kan de staatssecretaris de ontheffing verlenen. Als dat al gebeurt gaat het meestal om werkgelegenheid, woningbehoefte of economie.

Erfgoed versus beestjes
Een volhardende lokale stichting, die opkomt voor de belangen van de lokale beschermde diersoorten, vocht de ontheffing aan tot in hoogste instantie. Uiteindelijk stelde de Raad van State vast dat in dit geval met de instandhouding van het fort en daarmee met het behoud van cultuurhistorisch erfgoed inderdaad een ‘dwingende reden van groot openbaar belang’ is gediend. Daarom is hier aantasting van de vaste rust- of verblijfplaatsen van bepaalde dieren toegestaan, ook omdat die aantasting gering en voornamelijk tijdelijk is.

Behoud door ontwikkeling
Betekent dit nu dat bij elk toekomstig vergelijkbaar project het cultuurhistorisch belang opnieuw van groot openbaar zal zijn? Dat is niet gezegd, want elk geval wordt naar zijn eigen omstandigheden beoordeeld. Maar met deze uitspraak is nu wel erkend dat het cultuurhistorisch belang van doorslaggevende betekenis kan zijn.

Bijzonder aan deze uitspraak is ook dat het bij Fort Uitermeer niet om een conserverend plan gaat maar om ‘behoud door ontwikkeling’. Zo zullen er ingrepen in de bestaande historische structuur plaatsvinden, zal er gedeeltelijk worden gereconstrueerd en zal er nieuw worden gebouwd. Dat de ontheffing juist voor zo’n project is gegeven maakt de uitspraak van de Raad van State niet alleen interessant, maar ook belangwekkend. Sorry beestjes!

The following two tabs change content below.

Han Timmer

Han Timmer is jurist en architectuurhistoricus. Hij heeft ruime ervaring als stafmedewerker en adviseur bij de overheid. Bij de Erfgoedvereniging Heemschut zet hij zich in voor het behoud van cultureel erfgoed. Daarnaast geeft hij freelance advies op het gebied van algemeen bestuursrecht, omgevingsrecht, erfgoedrecht en architectuurhistorie. Han Timmer schrijft op persoonlijke titel.