Eeuwenoude, goed bewaarde schildering in koopmanshuis blijkt van bekende Rotterdamse schilder

Recentelijk is ontdekt wie de schilder is van een plafond en een schoorsteenschilderij uit de achttiende eeuw in een van de laatste nog bestaande historische koopmanshuizen in Rotterdam. Het is de Rotterdamse Dirk Anthony Bisschop. Deze Bisschop blijkt ook de schilder van een plafond in raadhuis De Paauw in Wassenaar.

De drie schilderstukken zijn rond dezelfde tijd geschilderd: omstreeks 1750-1760. Beide plafonds hebben als thema de internationale handel. De Rotterdamse stukken bevinden zich in het koopmanshuis Rechter Rottekade 405-407. Dit pand is een van de laatste koopmanshuizen uit de achttiende eeuw in Rotterdam. Het komt bovendien maar zelden voor in Nederland dat dergelijke interieurschilderingen nog op hun oorspronkelijke plek hangen. Het plafond in raadhuis de Paauw in Wassenaar hing oorspronkelijk ergens anders. Kunsthistorica Jojanneke Clarijs heeft ontdekt dat ze alle drie zijn gemaakt door Dirk Anthony Bisschop.

Bisschop
Dirk Anthony Bisschop (1708-1785) woonde in Rotterdam. Hij maakte schilderijen, interieurschilderingen, topografische tekeningen, wapenboeken en hij beschilderde koetsen en sieraden. Tegenwoordig is hij vrij onbekend, maar in zijn tijd was hij een gewaardeerd schilder. Hij werkte voor vooraanstaande families. Geregeld was hij voorzitter van het fijnschildersgilde.

Rotterdam
Op het plafond in Rotterdam staan figuren (personificaties) die de Handel, Vrijheid, Overvloed en Vrede voorstellen. In de hoeken zijn de vier werelddelen Europa, Azië, Afrika en Amerika uitgebeeld. Op het schoorsteenstuk staan twee dames die de Trouw en de Voorzichtigheid voorstellen.

Geheime boodschap
Bisschop had een zeer eigenzinnige manier om zijn onderwerpen uit te beelden. Goden en personificaties, van bijvoorbeeld deugden of de werelddelen, hebben doorgaans vaste attributen bij zich. Maar Bisschop maakt zijn eigen combinaties van attributen. Bijzonder aan het Rotterdamse plafond is ook dat de Overvloed en Vrede gezamenlijk als één vrouw zijn weergegeven. “Door zijn eigenzinnigheid zijn Bisschops schilderingen voor ons moeilijk te begrijpen”, zegt Clarijs. Uit haar onderzoek blijkt dat het plafond een bijzondere betekenis heeft. “Het is niet alleen een lofzang op de internationale handelsvrijheid, maar ook een oproep tot vrede, zodat de handel kan gedijen en voorspoed kan brengen. Het is een persoonlijke boodschap van de opdrachtgeefster, Antonetta Verkanten. Zij dreef een handel in buitenlandse waren als thee, koffie en bont. De diverse oorlogen in de achttiende eeuw vormden een bedreiging voor haar handel. Trouw (aan zakenrelaties) en Voorzichtigheid kunnen worden gezien als noodzakelijke eigenschappen om de handel tot een succes te brengen.”

Toeschrijving
Op zoek naar vergelijkbare schilderingen stuitte Clarijs op een plafondschildering in raadhuis De Paauw in Wassenaar en twee andere schilderstukken die onmiskenbaar door dezelfde hand zijn geschilderd. Deze laatste twee zijn door Bisschop gemaakt, zodat nu ook de Rotterdamse en Wassenaarse schilderstukken aan hem kunnen worden toegeschreven.

Wassenaar
Het plafond in De Paauw stelt een wolkenlucht voor met Neptunus, god van de zee, en een godin van de handel (in plaats van de gebruikelijke Mercurius). Net als in Rotterdam zijn de werelddelen in de hoeken uitgebeeld. “Het is een ode aan de intercontinentale handel die voorspoed brengt. Waarschijnlijk houdt het thema verband met de opdrachtgever, bijvoorbeeld iemand die betrokken was bij overzeese handel of scheepvaart”, aldus Clarijs. Wie dat was, blijft een mysterie. Het plafond dateert uit 1750-1760, maar is pas in 1989 in De Paauw geplaatst. “Of dit plafond ook zo’n bijzondere boodschap bevat als in Rotterdam, blijft een vraag zolang we niet weten voor wie het schilderstuk was bestemd”, aldus Clarijs.

Voor meer informatie en foto’s, klik hier.