Deze site is 'Under Construction', nog even geduld
Kampeergemeenschap Aardenburg

Kampeergemeenschap Aardenburg is immaterieel erfgoed. Het maakt trots en geeft hoopt

Een camping die immaterieel erfgoed is? Bestaat ’ie? Jazeker! Sinds 2018 staat kampeergemeenschap Aardenburg in Wijk aan Zee op het Netwerk van Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland. Om dit te begrijpen moest ik eigenlijk mijn erfgoed-wereldbeeld omdraaien. Terwijl het bij gebouwd erfgoed de experts zijn die op zoek gaan naar een bijzonder gebouw, gaat het bij immaterieel erfgoed precies andersom: de beoefenaars van een traditie geven zichzelf aan als erfgoed. De natte droom van Faro?

Een waardevolle camping

In 1960 ervoer de pasgeboren Sylvia Borg uit Amsterdam haar eerste kampeerervaring op camping Aardenburg. Sindsdien komt ze elk jaar terug, nu met haar eigen gezin. Sylvia is geen uitzonderingsgeval. Vanaf de oprichting van de camping in 1947 komen er al jaren lang verschillende generaties van dezelfde families. De campinggasten, veelal wonend in Amsterdam en Zaandam, komen naar Aardenburg voor vrijheid en rust.  Op de camping heeft iedereen zijn eigen huisje. Bij overlijden wordt het vaak doorgegeven aan een jongere generatie in de familie. Ook de kinderen van Sylvia (23 en 24 jaar oud) hebben vorig jaar het huisje gekregen van Sylvia’s ouders. “Families staan generatie na generatie bij ons op de camping, daardoor is de binding heel groot. En dat is tegelijkertijd ook onze kracht, het geeft een gevoel van vertrouwdheid en geborgenheid”, vertelt Sylvia. Het is eigenlijk net een klein dorp, maar dan met ‘vakantiesfeer’.

Spelletjesdag op de camping, lang geleden…
Spelletjesdag nu, met Sylvia in het rode vest.

Bedreigd

Maar waarom is deze camping dan immaterieel erfgoed? Dan moeten we eigenlijk beginnen in 2017. In dat jaar kregen de kampeerders te horen dat, wanneer het huurcontract van de camping in 2026 afloopt, de camping plaats zal moeten maken voor woningbouw. Een actiecomité, waarvan ook Sylvia deel uit maakt, heeft toen van alles ondernomen: demonstraties, handtekeningacties, in gesprek gaan met politici, rechtszaken… Maar het mocht niet baten. Als laatste redmiddel heeft Sylvia contact opgenomen met het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland en heeft ‘Kampeergemeenschap Aardenburg’ in maart 2018 een plekje gekregen in het Netwerk.

Onthulling van het bord 'Immaterieel Erfgoed' door wethouder Willeke van Ammelrooij
Onthulling van het bord ‘Immaterieel Erfgoed’ door wethouder Willeke van Ammelrooij

Immaterieel erfgoed

Maar hoe is dat zo makkelijk gegaan? Kan elk bedreigd vakantiepark zich zomaar opgeven bij het Kenniscentrum? Pieter van Rooij, adviseur Erfgoedzorg bij Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland, vraag ik om opheldering. Tijdens ons telefoongesprek wordt het me langzamerhand duidelijk dat immaterieel erfgoed iets totaal anders is dan gebouwd erfgoed. Hij vraagt me of ik vind dat ‘zonnen’ immaterieel erfgoed is. Ik twijfel… ik denk van niet? Het is blijkbaar een strikvraag. Er is geen goed of fout. Pieter: “Friezen antwoorden vaak ‘nee’, maar voor de Zeeuwen is zonnen (de badcultuur) wél erfgoed. De gemeenschap bepaalt zelf of iets erfgoed is.”

Dus je kan eigenlijk je eigen erfgoed bedenken? Pieter: “’Bedenken’ vind ik een ongelukkig woord. Maar als mensen iets als hun erfgoed beschouwen en het willen doorgeven, kunnen ze bij ons een aanmelding doen. Wanneer de aanmelding voldoet aan de criteria van Unesco, komt het erfgoed op het Netwerk te staan.” (Even voor de duidelijkheid: Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland heeft geen ‘lijst’, maar een Netwerk en een Inventaris. Voor het Netwerk hoef je alleen te voldoen aan de Unesco-criteria. Wanneer je in de Inventaris wil staan, moet je ook een borgingsplan maken.)

Toch blijf ik het vreemd vinden dat een camping een plekje krijgt op het Netwerk, wordt immaterieel erfgoed dan niet een beetje ‘gebruikt’?  Volgens Pieter is daar helemaal geen sprake van: “Immaterieel erfgoed heeft geen wettelijke bescherming. Wat de plek in het Netwerk je geeft is zichtbaarheid en een steuntje in de rug, maar het geeft geen garantie voor een eeuwig bestaan. Wij denken heel anders over conservatie, immaterieel erfgoed plaats je niet in een museum of achter een hek. Het erfgoed is levend en kan komen en gaan.”

Oké, dus ook al staat kampeergemeenschap Aardenburg op het Netwerk Immaterieel Erfgoed, het heeft geen enkele wettelijke bescherming. De camping kan over zes jaar alsnog verdwijnen. Maar wat geeft dit plekje op het Netwerk de kampeerders dan wel?

Demonstratie bij het gemeentehuis in 2017
Demonstratie bij het gemeentehuis in 2017
Familiefoto van meerdere generaties op camping Aardenburg
Familiefoto van meerdere generaties op camping Aardenburg

Trots en hoop

“De aanmelding voor het Netwerk maakt ons als kampeergemeenschap trots. Het laat zien dat wat wij doen bijzonder is”, vertelt Sylvia. “Het geeft ons een nog sterker gevoel van verbondenheid.” Daarnaast heeft de aanmelding ook voor veel publiciteit gezorgd. En dat is zeker handig nu er nog een laatste rechtszaak loopt. “Het maakt het makkelijker om uit te leggen wat de waarde is van de camping. Toen onze advocaat hoorde dat wij immaterieel erfgoed zijn, werd hij meteen nieuwsgierig.” Sylvia weet dat de aanmelding geen doorslaggevende factor zal zijn, maar ze hoopt toch dat het de rechtszaak een zetje de goede kant op zal geven.

Al met al is Sylvia blij met de aanmelding, ook al geeft het geen zekerheid: “Immaterieel erfgoed is een mooie tegenhanger in deze tijd, waarin alles om geld en materiele zaken draait. Immaterieel erfgoed maakt zichtbaar dat ook niet-materiele dingen waardevol zijn. Zoals het doorgeven van een kampeertraditie. Dat vind ik mooi.”

Ik ben heel benieuwd wat de uitkomst van de rechtszaak zal zijn. Wie weet zullen, door de komst van het Verdrag van Faro, deze erfgoedgemeenschappen in de toekomst wel beschermd zijn.

The following two tabs change content below.

Alma Hoekstra

Alma Hoekstra is een 23-jarige liefhebster van alles wat oud is. Momenteel werkt zij als hoofdredacteur van de Erfgoedstem en studeert zij Architectuurgeschiedenis aan de VU. Vaak vraagt zij zich af of vroeger inderdaad alles beter was, op het gebied van kunst dan. Oude muziek, oude architectuur en oude beeldende kunst behoren allemaal tot haar passies. Haar nostalgische ziel wordt uitgedaagd in de erfgoedwereld. Want niets is voor altijd, zelfs erfgoed gaat met de tijd mee.