Blauwwit schildje
Blauwwit schildje Beeld: Silver Spoon Sokpop via Wikimedia CC0

Nederlandse Unesco Commissie reageert met onbegrip op besluit minister over blauw-witte schildjes

Vorige week lazen we in de brief minister Van Engelshoven dat ze heeft besloten te stoppen met de registratie van blauw-witte schildjes. De schildjes, die bedoeld zijn om erfgoed zichtbaar te maken tijdens een gewapend conflict, zouden in onze digitale wereld ‘niet meer van deze tijd zijn’. Van Engelshoven baseerde haar besluit onder andere op het rapport ‘Een wapen in vredestijd’ van de Nederlandse Unesco Commissie. Echter zegt de commissie het oneens te zijn met deze beslissing. Van Engelshoven zou het rapport verkeerd geïnterpreteerd hebben. De redactie ging in gesprek met Marielies Schelhaas, algemeen secretaris van de Nederlandse Unesco Commissie.

Op welke manier heeft de minister jullie rapport verkeerd geïnterpreteerd?

“De minister schrijft dat ze het eens is met de analyse dat de effectiviteit van een fysiek schildje op de gevel van een gebouw, ter discussie staat. Met name in moderne oorlogssituaties. Maar met de beslissing om dan maar het hele systeem af te schaffen gaat ze ook voorbij aan andere crisissituaties, zoals rampscenario’s, waarin een fysieke markering nog steeds van grote waarde kan zijn. Veiligheidsexperts, hulpdiensten en Defensie onderschrijven die waarde.

Naast een fysiek schildje zijn digitale manieren nodig om belangwekkend erfgoed te markeren. De Unesco Commissie adviseert de minister juist om ook dergelijke middelen in te zetten, niet om het hele beschermingssysteem af te schaffen, zonder alternatief te bieden.”

Hoe zouden jullie het systeem van de blauw-witte schildjes willen moderniseren? Wat is het nut voor de toekomst?

“De Unesco Commissie concludeert dat het register van cultureel erfgoed met een blauw-wit schildje niet op orde is. Belangrijke monumenten ontbreken, verhuizingen van collecties zijn niet geregistreerd en de reden waarom het schildje is toegekend is niet altijd duidelijk. Daarom adviseren we het register up-to-date te maken en te herijken. De Commissies Pechtold en Collectie Nederland concludeerden al eerder dat een herijking en het op orde brengen van registers van roerend cultureel erfgoed noodzakelijk is. Het zou waardevol zijn als de minister deze adviezen in samenhang bekijkt, zoals de adviezen ook naar elkaar verwijzen.

De Unesco Commissie vertelt niet hoe de minister dit moet doen, wel zijn we bereid hierover mee te denken. Stap één is kritisch kijken naar de staat van de huidige beschermingssystemen en de informatie die er is opschonen. In crisissituaties is accurate informatie essentieel, zowel bij rampen als bij gewapend conflict. Het leger en hulpdiensten zoals de brandweer moeten kunnen vertrouwen op de informatie die zij vanuit het ministerie van OCW ontvangen. De lijsten bevatten informatie over erfgoed dat onvervangbaar is of van grote maatschappelijke betekenis. Op grond daarvan zullen hulpdiensten keuzes maken over wat wel en niet prioriteit krijgt in een noodsituatie, naast de veiligheid van mens en dier op de eerste plaatst. Het is simpelweg onmogelijk om al het erfgoed en collecties van betekenis of met een monumentale status te kunnen beschermen in een grootschalige noodsituatie. Juist daarom is een accuraat register zo belangrijk.”

Komt er een reactie van Unesco op de brief van de minister?

“Uiteraard. Dat de minister hier in onze ogen eenzijdig een besluit neemt over het opheffen van een beschermingssysteem dat juist wordt aangemoedigd in internationaal verband, is onbegrijpelijk. Dat deze beslissing wordt genomen zonder de direct betrokken partijen vooraf te consulteren, zoals erfgoedorganisaties en -beheerders, gemeenten en het ministerie van Defensie, is teleurstellend. Ik hoop ook dat de betrokkenen onderzoeken wat een dergelijke beslissing voor hen betekent. Uiteindelijk willen we allemaal een zo goed mogelijke bescherming van het erfgoed (en niet alleen de rijksmonumenten en de rijkscollectie), zeker bij grootschalige crises.”