Om monumentale, karaktervolle boerderijen te behouden, is het van groot belang dat eigenaren met kansrijke initiatieven, ruimhartig en zonder onnodige obstakels, de gelegenheid krijgen om hun plannen op verantwoorde wijze te realiseren. Daarover waren de ruim 150 op dinsdag 26 februari in De Koningshoeve in de Hoeksche Waard verzamelde boerderijeigenaren, akkerbouwers, ambtenaren, architecten, cultuurhistorici, makelaars en monumentenbewakers het wel eens. De drempels moeten omlaag, juist in tijden van krimpende economie.
De studiedag die werd georganiseerd in het kader van het Jaar van de Boerderij 2013, had als belangrijk gezamenlijk doel: de vaststelling van de agenda van actiepunten gericht op het behoud van het agrarisch erfgoed. De bijna 90.000 boerderijen gebouwd vóór 1965 verliezen in gestaag tempo geheel of gedeeltelijk hun oorspronkelijke functie: dat van boerenbedrijf. Om leegstand, verval en soms sloop te voorkomen, is herbestemming voorwaarde. Alle mogelijkheden van functieverandering moeten in kaart worden gebracht.
De Hoeksche Waard biedt vele succesvolle en minder succesvolle voorbeelden van boerderijen met nieuwe functie en toepassingen. Het is daarmee een zeer geschikte plek om over het lot van het agrarisch erfgoed te praten. Het bezoek aan een aantal van die voorbeelden leidde tot inspirerende discussies over wat wel of niet kan en wat moet. Een paar voorbeelden: De Koningshoeve zelf (Klaaswaal) is een geslaagde combinatie van een akkerbouwbedrijf, een restaurant en een landwinkel. Alles in één, economisch haalbaar en daarmee een garantie voor de toekomst. Hetzelfde geldt voor de monumentale Hoeve Dorpzigt in Zuid-Beijerland. Daarin is een multifunctioneel dorpscentrum gevestigd waarin wordt gewoond, gewerkt en waarin onder meer een hospice, een bibliotheek en een consultatiebureau zijn gevestigd. Succes verzekerd. Heel anders is het gesteld met de Hofstede de Mariënhof in Westmaas: één van de meest waardevolle monumenten in de Hoeksche Waard – nota bene een rijksmonument –, onderdeel van een nog goed functionerend agrarisch bedrijf. Maar helaas zonder de beschikbare middelen om het pand te restaureren, een functie te geven en te behouden. Verlies dreigt.
De agenda voor het Jaar van de Boerderij 2013 zal vooral gaan over de manier waarop initiatieven kunnen worden ondersteund. De rol van de regionale en plaatselijke overheid als partner van de eigenaar. Hoe kunnen de procedures worden versneld en kan deskundigheid worden ingeschakeld om fouten te voorkomen? Kan de financiering een lagere drempel krijgen, bijvoorbeeld door het recent in het kader van het Nationaal Programma Herbestemming gedane voorstel te volgen en het btw-tarief voor restauratie- en herbestemmingprojecten te verlagen naar 6%? En hoe brengen we de problematiek in kaart? Waar praten we eigenlijk over, niet alleen in De Hoeksche Waard, maar ook in al die 2 andere gebieden in Nederland waar vergelijkbare opgaven gelden? De uitkomsten van een eerste op beperkte schaal uitgevoerde onderzoekspilot van het Nationaal Programma Herbestemming geven een indicatie van de opgave: gemeten is 10% leegstand van boerderijen…
Deze studiedag vormde de aftrap voor een heel scala aan activiteiten die in het kader van het Jaar van de Boerderij 2013 worden ontplooid. Uiteindelijk moet dat leiden tot het vergroten van de aandacht voor de historische boerderijen en erven, en voor de onmisbare rol die ze spelen om het niet-stedelijke Nederland aantrekkelijk en vitaal te houden.