Hoe ver mag je gaan met een herbestemming van een kerk?

Anno 2015 sluiten twee kerken per week de deuren. Wat te doen met al die lege gebedshuizen? Slopen is niet alleen respectloos tegenover de gelovigen en lastig, omdat de meeste kerken beschermd zijn, het stuit ook vaak op verzet van de omwonenden. Daarom worden er andere bestemmingen gezocht. Helaas resulteert dit niet altijd in de meest respectvolle functies. (Begrijp me niet verkeerd: ik vind elke herbestemming beter dan leegstand, maar soms vraag ik me af of er geen betere alternatieven waren.) Hier een top zeven herbestemde kerken uit eigen land die, naar mijn mening, minder geslaagd zijn.

Skaten in de St. Josephkerk in Arnhem
In Arnhem kunnen skaters hun kunsten tonen onder toeziend oog van de Heiligen en Maria. Bedenkelijk, maar de foto’s tonen dat de herbestemming redelijk respectvol is gedaan. De skateramps en BMX-schansen lijken niet vastgeboord in de vloer, en de wanden zijn niet gegraffitied of geverfd.

Sportkleren kopen bij de Waalse Kerk
We blijven nog even in de sportsferen. In de fantastisch mooie – driehonderd jaar oude – Waalse kerk in Dordrecht kan je al menig jaar terecht voor een nieuw paar voetbalschoenen of hardloopkleren. Het is moeilijk om binnen te beseffen dat je in een monumentale kerk staat omdat, al het interieur is verwijderd.

Van gebedshuis naar gokpaleis
Door naar Breda. Hier kan de gokliefhebber zijn hart ophalen. Een zeventiende eeuwse kloosterkerk – rijksmonument – is hier namelijk getransformeerd in een casino. Een totaal misplaatste herbestemming. In een kerk hoort simpelweg niet gepokerd te worden. Maar, ik moet toegeven, het ziet er wel heel chique uit.

Spieren kweken op het altaar
Op plaats vier staat de kerk Onbevlekt Hart van Maria in Maastricht. Deze kerk is in gebruik als fitnesszaal. Onder de spitsbogen staan de loopbanen opgesteld, en op de plaats van het voormalig altaar kan er aan krachttraining gedaan worden. Net als in Dordrecht is van het interieur niets meer over.

‘Maak van de tempel geen rovershol’
Deze woorden sprak Jezus toen hij zag dat er rond de tempel handel werd gedreven. Hij gooide de kramen om, en verjaagde de handelaren. De Bernadettekerk in Helmond laat zien dat dit verleden tijd is. De ouderen herinneren zich ongetwijfeld nog hoe de bellen ooit de gelovigen naar binnen lokten. Nu zijn het de reclamevlaggen van een supermarktketen die hetzelfde proberen te doen. Pure commercie in een kerk – ik kan er niet aan wennen.

Dansen, drinken en raven op heilige grond
De St. Josephkerk in Den Bosch en de kerk van het Augustijnenklooster in Maastricht hebben de twijfelachtige eer om plaats twee te moeten delen. Beiden zijn soortgelijk getransformeerd: van heilige plaats naar discotheek. In Maastricht staan de heiligen nog op hun sokkels, en het kruis in het koor is verlicht met neonlicht. Om in de religieuze sfeer te blijven is er op de website het volgende te lezen: de DJ als priester, het altaar als booth, onze danseressen als misdienaars en jullie als onze gelovigen… Ik zwijg.

Een horrortocht vol adrenaline
De hoofdprijs van dit rijtje moet ik brengen naar Amsterdam. In onze hoofdstad kan je in de voormalig Nederlands Hervormde Kerk een ware horrortocht maken in The Amsterdam Dungeon. Je komt tijdens de tour door “de martelkamer” en je maakt een “heksenverbranding” mee. Aan het eind van je bezoek stap je in een achtbaan genaamd Reaper, Drop Ride to Doom!. Deze sjeest vlak langs het nog aanwezige orgel om daarna vanaf de nok van het koor naar beneden te kletteren… Onze calvinistische voorouders zouden hun ogen niet geloven.

Gelukkig gaat het meestal juist heel goed!
Eigenlijk is dit artikel misleidend. Om dit rijtje samen te stellen heb ik redelijk wat tijd over het web gesurft. Terwijl ik dit deed ben ik – onbedoeld – fantastische herbestemde kerken tegengekomen. Veel meer dan ik dacht. Dus ik weet nu: het gaat juist heel goed! De voorbeelden in dit artikel zijn uitzonderingen op de regel. Eigenlijk is het minstens zo interessant om een artikel te schrijven over goede herbestemde kerken. Misschien voor de volgende keer?

Tot slot. Kent u nog voorbeelden van herbestemde kerken die u minder geslaagd vindt? Ik hoor ze graag!

The following two tabs change content below.

Gertjan de Boer

Gertjan de Boer (1989) werkt bij Natuurmonumenten. Hij studeerde Monumenten- en Landschapszorg in Antwerpen en werkte eerder bij Erfgoed Leiden, gemeente Groningen en gemeente De Ronde Venen. Als correspondent schrijft hij op persoonlijke titel.