Herbestemming: moskee in de kerk?

In Veghel staat een kapel. Deze is in 1890 door de beroemde architect Pierre Cuypers gebouwd. In het midden van de twintigste eeuw raakte de kapel in onbruik. Het gebouw veranderde in een bibliotheek, en in 1980 in een moskee voor Turkse gastarbeiders. Sindsdien is het een moskee gebleven. Tot vandaag. De moskee is anno 2015 te klein. De gemeenschap wil verbouwen en uitbreiden – maar mag dit niet. De kapel is immers monumentaal…

Een drietal problemen
In het geval van Veghel komen problemen aan de orde die voor meer herbestemde kerken naar moskeeën gelden. Het grootste ‘probleem’ is dat een moskee een plaats is van een gemeenschap van gelovigen. Deze groep kan groeien en krimpen. Dit betekent dat het gebedshuis te groot of te klein kan worden, waarna verbouw noodzakelijk is. Met de kerken ging het eeuwenlang net zo: werd het te klein, dan liet men het – al dan niet volledig – afbreken en groter heropbouwen. Monumentale kerken bieden deze mogelijkheid natuurlijk niet.

Qua ruimtelijkheid is er ook een probleem. Elke kerk is volgens de windrichtingen georiënteerd, met het schip oost-west. Elke moskee is op Mekka gericht, met de gebedsnis richting de heilige stad. Zo bidden alle gelovigen in de juiste richting. In de bijgevoegde foto’s is te zien wat een dergelijke oriëntatie van een moskee in een kerk doet met de interne ruimtelijkheid: het geeft een onjuist en vreemd gevoel. Tot slot is vaak ook het interieur beschermd. Dit betekent dat de gebruikelijke versieringen – denk aan de Arabische kalligrafieën – minder mooi gerealiseerd kunnen worden.

Toch liever nieuwbouw?
Hoewel dit niet voor elke moskee hetzelfde zal zijn, komen de beschreven problemen uit de kapel in Veghel vaker voor. Ze zijn daarnaast ook toepasbaar op andere monumentale gebouwen waar een moskee in gerealiseerd wordt. Voordat er te makkelijk wordt gedacht over het herbestemmen van een leegstaand monument naar moskee moeten deze problemen met de gemeenschap besproken zijn. Het doet mij afvragen of dit herbestemmen überhaupt gewenst is. Is nieuwbouw niet voor elke partij een beter oplossing?

De toekomst van de kapel en de moskee
Voor de Turkse gemeenschap in Veghel in ieder geval wel. Zij hebben plannen voor een nieuwbouw moskee ingediend bij de gemeente Veghel. De toekomst van de kapel is nog onzeker. Na 35 jaar gediend te hebben als moskee zal er wederom gezocht moeten worden naar een geschikte invulling.

In de afbeeldingen vinden jullie foto’s van de moskee in de kerk in Veghel. Deze zijn door mij gemaakt tijdens een rondleiding van één van de gelovigen, Mehmet Immamoglu. Opvallend is dat het gehele interieur reversibel (makkelijk te verwijderen) is geplaatst. Let ook op de mihrab (gebedsnis). Deze is richting het zuidoosten (Mekka) geplaatst, terwijl kerken altijd Oost-West georiënteerd zijn. Dit zorgt voor een heel onnatuurlijk gevoel van ruimtelijkheid. Vrouwen kunnen het vrijdagmiddaggebed meemaken vanaf het balkon.

The following two tabs change content below.

Gertjan de Boer

Gertjan de Boer (1989) werkt bij Natuurmonumenten. Hij studeerde Monumenten- en Landschapszorg in Antwerpen en werkte eerder bij Erfgoed Leiden, gemeente Groningen en gemeente De Ronde Venen. Als correspondent schrijft hij op persoonlijke titel.